Làm thế nào để nhận ra – Tim O’Brien part 1 of 4

Truyện ngắn How to tell a true war story (Làm thế nào để nhận ra đó là  một câu chuyện chiến tranh có thật) trong tuyển tập truyện ngắn The Things They Carried (Những Điều Họ Đeo Mang).

Đây là chuyện có thật.

Tôi có một người bạn khá thân lúc tôi đi lính ở Việt Nam . Tên anh là Bob Kiley, nhưng tất cả mọi người đều gọi anh là Chuột.

Người bạn của anh mới chết. Một tuần sau Chuột ngồi xuống và viết một lá thư gửi cho cô em gái của người chết. Chuột nói, cô có một người anh rất ngon lành, rất chiến, một người khá vẹn toàn, người bạn và là người đồng chí số dách. Một quân nhân của tất cả quân nhân. Để chứng minh anh kể một số chuyện nho nhỏ, như anh của cô luôn tình nguyện làm những chuyện mà người khác chẳng bao giờ làm, những chuyện nguy hiểm, như canh gác đi tuần khi chung quanh toàn là kẻ địch nguy hiểm. Mình đồng gan sắt, Chuột nói với cô ta. Anh của cô là một anh chàng khá điên, ai cũng biết điều này, nhưng anh ấy điên kiểu tốt, một người thật can đảm, chịu được khó khăn, anh ấy thích vượt qua những thử thách, cái cách của một người chiến đấu với gook (tiếng lóng chỉ người VN với nghĩa xấu). Một người thật là hết sẩy, hết sẩy lắm, Chuột nói.

Nói chung, đó là một lá thư viết rất hay, rất tình cảm, bộc bạch cả tấm lòng. Chuột suýt khóc òa khi viết lá thư này. Nước mắt anh đong đầy khi anh kể lại những mẩu chuyện vui kỷ niệm của anh và người bạn; anh bạn luôn làm cho mọi chuyện có vẻ hứng thú, luôn làm những chuyện động trời như đốt làng và làm khói bốc um trời. Anh cũng có máu khôi hài rất tợn. Một lần ở một khúc sông nọ, anh ta đi câu cá bằng một thùng lựu đạn. Đây có lẽ là chuyện khôi hài nhất trong lịch sử thế giới, Chuột nói, tất cả những mảnh thịt vụn, có chừng hai chục tỷ cá chết nổi lêu bêu. Anh của cô, luôn có thái độ đúng đắn. Anh ấy biết cách vui chơi. Đêm Halloween, nóng bức và ma quái, hắn ta lấy sơn đủ thứ màu vẽ đầy lên người rồi đeo một cái mặt nạ thật quái đản và đi đến một làng xa để xin kẹo. Anh chàng trần như nhộng, chỉ có mang giày, xách dái, và cây súng trường M-16. Một người rất là người, Chuột nói. Rất điên, nhưng bạn có thể tin cậy anh ta sẽ giữ an toàn cho bạn.

Lá thư chuyển sang giọng buồn bã và nghiêm trang. Chuột thố lộ tâm tình. Anh nói anh rất yêu mến người bạn này. Anh ta là bạn thân nhất trên đời của Chuột. Hai người là tri kỷ, tâm hồn giống nhau ý nghĩ giống nhau như thể là anh em sinh đôi, họ có rất nhiều điểm giống nhau. Anh nói sẽ tìm đến thăm cô gái khi cuộc chiến chấm dứt.

Thế rồi sao?

Chuột gửi lá thư. Anh chờ hai tháng. Con nhỏ ngu ấy chẳng trả lời.

Một câu chuyện về chiến tranh có thật không bao giờ có là một câu chuyện có ý nghĩa. Nó không giảng dạy điều gì cũng chẳng khuyến khích đức hạnh, cũng chẳng đưa ra được những mẫu mực chính đáng đúng đắn cho hành vì của loài người, cũng chẳng kềm giữ loài người làm những điều xấu xa con người luôn luôn phạm phải. Nếu có một câu chuyện có vẻ có ý nghĩa, bạn đừng tin. Nếu như cuối một truyện về chiến tranh mà bạn thấy vui và phấn khởi, hay nếu như bạn cảm thấy phần nào chấn chỉnh được những sai trái, gìn giữ được phần nào những thứ tưởng đã bị phế thải, thì bạn đã bị biến thành nạn nhân của một điều gian dối rất cổ xưa và độc ác. Không bao giờ có cái gọi là sửa sai hay chấn chỉnh.  Không có cái gọi là đức hạnh; vì vậy, điều căn bản nhất, là bạn có thể nhận ra một câu chuyện chiến tranh có thật trong cách nó nói về những kẻ đồng minh với chiến tranh, tuyệt đối và không nhân nhượng, đó là tục tằn và tội ác. Chuột Riley nói. Con nhỏ ngu. Hắn đã tử tế lắm nên chẳng mắng cô ta là đồ đĩ chó. Hắn chắc chắn chẳng gọi cô ta là bà, hay em. Hắn gọi cô ta là con nhỏ ngu. Rồi hắn phun nước bọt, mắt gườm gườm. Hắn chỉ mới mười chín tuổi – chuyện này quá sức chịu đựng của hắn – vì thế hắn nhìn bạn bằng đôi mắt hiền lành của tên sát nhân và chửi con nhỏ ngu, bởi vì bạn của hắn đã chết, và bởi vì chuyện quá buồn và hoàn toàn có thật; cô ta đã chẳng hồi âm.

Bạn có thể nhận ra một chuyện chiến tranh có thật nếu nó làm bạn xấu hổ. Nếu bạn không bận tâm đến chuyện chửi thề tục tằn, thì bạn không sẽ màng đến sự thật; nếu bạn không quan tâm đến sự thật, thì bạn hãy cẩn thận đến chuyện bỏ phiếu.  Gửi bọn trẻ đi đánh nhau, khi chúng nó trở về chúng nó sẽ là một lũ chửi bậy.

Hãy nghe Chuột nói: Jesus Christ, mày ạ. Tao viết lá thư mắc toi ấy rất hay, tao khổ cực mày mò viết nó, rồi mày biết không? Cái con nhỏ ngu đó không hề viết một chữ trả lời thư tao.”

Gã bị chết tên là Curt Lemon.  Chuyện như thế này, chúng tôi băng qua một con sông nước đục ngầu đi hướng tây vào trong rặng núi, và ngày thứ ba chúng tôi nghỉ ngơi nơi nối vào đường mòn lên núi. Ngay khi vừa được nghỉ Lemon và Chuột Kiley bắt đầu chơi đùa với nhau. Hai thằng nhóc này không để ý gì đến cái vẻ ma quái đáng sợ của rừng. Chúng nó chỉ là mấy thằng con nít; nên chúng chẳng biết sợ. Cứ tưởng như đây là một cuộc leo núi cắm trại bình thường, cũng chẳng nhớ là chúng đang đi đánh nhau, vì thế hai thằng mon men vào bóng mát của những tàn cây khổng lồ – to và rậm rạp gấp bốn lần bóng cây bình thường, không có ánh nắng xuyên qua chút nào – chúng nó cười rúc rích, gọi nhau là mẹ da vàng và chơi một trò chơi dại dột mà tụi nó đặt ra. Trò chơi dùng lựu đạn khói. Thật ra đây là một trò chơi vô hại ngoại trừ khi bạn làm chuyện ngu xuẩn. Tụi nó rút cái chốt của quả lựu đạn khói ra, đứng cách xa nhau chừng vài mét, tung qua hứng lại quả lựu đạn khói với nhau dưới bóng cây khổng lồ.  Đứa nào vì sợ mà rút lui trước thì sẽ bị gọi là mẹ da vàng. Nếu không ai sợ và rút lui, quả lựu đạn sẽ nổ một tiếng nhỏ và cả hai sẽ bị khói bao trùm. Tụi nó sẽ cười ha hả và nhảy múa chung quanh một hồi rồi tiếp tục bắt đầu một màn khác.

Tất cả những điều này hoàn toàn có thật.