Làm thế nào để nhận ra – Tim O’Brien part 4 of 4

Mitchell Sanders nói đúng. Đối với một người lính bình thường, ít nhất, chiến tranh có cái cảm giác – những sớ da của tư tưởng – của một màn sương mù rộng lớn và ma quái, dày đặc và không bao giờ tan. Không bao giờ rõ ràng trong suốt. Tất cả mọi chuyện xoáy trộn lẫn nhau. Những luật lệ cũ không còn hiệu lực, những sự thật cũ không còn là sự thật. Cái phải đổ tràn vào cái sai trái. Trật tự tan vào trong hỗn loạn, yêu thương tan vào trong thù ghét, cái xấu xa tràn vào cái tươi đẹp, luật pháp tan vào vô luật pháp, văn minh tan vào man rợ. Bạn bị hút vào làn sương mù. Bạn không biết mình đang ở đâu, hay tại sao bạn có mặt ở nơi này, và chỉ có một điều chắc chắn là một sự mù mờ tràn ngập xâm chiếm bạn.

Trong chiến tranh bạn đánh mất cảm giác cố định chắc chắn, vì thế bạn cũng đánh mất cái ý thức về sự thật, và vì thế rất an toàn để nói rằng trong một câu chuyện thật về chiến tranh, không có gì hoàn toàn tuyệt đối là sự thật.

Rất thường xuyên, một câu chuyện về chiến tranh có thật, không có ý nghĩa gì cả. Hay bạn không nhận ra ý nghĩa của câu truyện cho mãi đến hai mươi năm sau, trong giấc ngủ, và khi bạn thức giấc và bạn lắc vợ bạn và bắt đầu kể cho nàng nghe câu truyện, ngoại trừ khi đến cuối truyện bạn lại quên bẵng cái ý nghĩa của câu truyện. Bạn nằm đó rất lâu nhìn thấy câu chuyện xảy ra trong đầu của bạn. Bạn lắng nghe tiếng thở của vợ. Chiến tranh chấm dứt. Bạn nhắm mắt. Bạn mỉm cười và suy nghĩ, Christ, ý nghĩa của câu truyện này là gì?

Truyện này đã đánh thức tôi

Trong rặng núi ấy ngày hôm ấy, tôi nhìn Lemon xoay nghiêng. Hắn cười và nói cái gì đó với Chuột Kiley. Rồi hắn bước nửa bước đặc biệt, di chuyển từ bóng tối ra ngoài ánh sáng mặt trời rạng rỡ, một cái bẫy làm bằng đạn đại bác 105 ly nổ tung làm bắn anh ta vào trong gốc cây. Tất cả thân thể dính trên cây vì thế Dave Jensen và tôi được lệnh ra sân và lột gỡ hắn ra. Tôi nhớ cái xương trắng của cánh tay. tôi nhớ những mảnh da và một chất nhờn nhờn màu vàng có lẽ là gan ruột. Những mảnh thịt vụn thật là khủng khiếp và luôn luôn ám ảnh tôi.  Nhưng điều đánh thức tôi hai mươi năm sau là Dave Jensen đang hát bài “Lemon Tree” (cây chanh) lúc chúng tôi thảy xuống những mảnh vụn da thịt dính trên cây.

Bạn có thể nhận biết một câu chuyện chiến tranh có thật bằng câu bạn hỏi. Có người nào đó kể một câu chuyện, thí dụ thế, và sau đó bạn hỏi, “Chuyện này có thật không?” và nếu câu trả lời đáng tin với bạn, thì bạn đã có câu trả lời.

Thí dụ. Chúng ta đều đã nghe câu truyện này. Có bốn gã đi xuống một con đường mòn. Một quả lựu đạn được ném ra. Một gã nhào ra nằm lên nó và nhận cú nổ nhờ thế cứu được ba người bạn của gã.

Có thật không?

Câu trả lời rất quan trọng.

Bạn cảm thấy bị lừa dối nếu chuyện này chưa từng xảy ra. Nếu không lấy thực tế làm căn bản, đây chỉ là những câu chuyện vụn vặt lảm nhảm cái kiểu tưởng tượng của Hollywood , không có thật như tất cả những câu truyện không có thật. Tuy thế, nếu như nó thật sự xảy ra – và có lẽ nó đã thật sự xảy ra, tất cả mọi thứ trên đời đều có thể – ngay cả lúc ấy bạn biết là nó không thể có thật, bởi vì một câu truyện chiến tranh có thật không thể tùy thuộc vào loại sự thật như thế này. Xảy ra một cách tuyệt đối thì không phải là điểm người ta muốn chú ý. Một chuyện có thể xảy ra và hoàn toàn là điều dối trá; một chuyện khác có thể không xảy ra nhưng có thật còn hơn cả sự thật. Thí dụ khác: Bốn người đi xuống núi. Một quả lựu đạn được ném ra. Một người nhào đến đè lên quả lựu đạn.  Nhưng quả lựu đạn này là một thứ giết người vì thế tất cả mọi người đều bị giết/ Trước khi chết, tuy thế, một trong những người chết nói, “Mày làm cái chuyện này để làm cái chó gì?” và người nhảy ra ôm quả lựu đạn nói, “Câu chuyện của đời tao đấy, mày,” và gã khác bắt đầu mỉm cười nhưng gã chết ngay lúc ấy.
Đó là một câu chuyện thật nhưng chưa bao giờ xảy ra.

Hai mươi năm sau, tôi vẫn còn có thể nhìn thấy ánh mặt trời chiếu sáng trên mặt của Lemon. Tôi thấy hắn quay người, nhìn ngoái lại Chuột Kiley, rồi hắn cười và bước nửa bước đặc biệt từ bóng tối vào ánh nắng, mặt hắn thình lình trở nên nâu và sáng ngời, và khi chân hắn chạm mặt đất, ngay lúc ấy, có lẽ hắn nghĩ chính ánh sáng mặt trời đã giết hắn. Không phải ánh nắng giết hắn. Đó là quả đạn 105 ly địch gài làm bẫy. Nhưng nếu như tôi có thể kể câu truyện một cách trung thực, ánh mặt trời dường như gom tụ chung quanh hắn như thế nào và nhặt lấy hắn rồi nâng hắn lên cao bay bổng lên cây, nếu tôi có thể bằng cách nào đó tái tạo cái màu trắng chết chóc của ánh sáng, một ánh lóe nhanh chóng, một sự hiển nhiên của nguyên nhân và hậu quả, thì bạn có thể sẽ tin vào cái chuyện cuối cùng mà Curt Lemon đã tin, đối với hắn đây là sự thật cuối cùng.

Thỉnh thoảng, khi tôi kể câu chuyện này, có người sẽ đến gần và nói với tôi là bà ấy thích nó. Luôn luôn đó là một người phụ nữ. Thuờng là một phụ nữ có tuổi với vẻ nhân hậu. Bà sẽ giải thích là trên nguyên tắc bà không thích chuyện chiến tranh; bà không hiểu được tai sao người ta lại muốn hiến mình trong những chuyện đẫm máu như thế. Nhưng truyện này thì bà thích. Cái chi tiết về con nghé, làm bà buồn bã. Đôi khi, có cả những giọt nước mắt nho nhỏ. Điều mà tôi nên thực hiện, bà sẽ nói, là bỏ tất cả lại phía sau lưng tôi.  Tìm những chuyện mới mà viết.

Tôi không nói ra nhưng tôi sẽ nghĩ về lời đề nghị này.

Tôi hình dung ra khuôn mặt Rat Kiley, nỗi niềm của hắn, và tôi sẽ nghĩ, là mụ ngốc.

Bởi vì bà ta đã không lắng nghe.

Đây không phải là truyện chiến tranh mà là truyện về tình yêu.

Nhưng bạn không thể nói thế. Bạn chỉ có thể kể lại câu truyện một lần nữa, kiên nhẫn, thêm vào và bớt ra, đặt điều vài chi tiết để có thể kể sự thật. Không có Mitchell Sanders, bạn bảo cho bà ta biết. Không có Lemon, không có Chuột Riley. Không có chỗ đường mòn nối tiếp vào nhau. Không có trâu nghé. Không có dây leo, hay rêu, hay những đóa hoa rừng màu trắng. Bắt đầu sự chấm dứt  , bạn bảo bà ta, tất cả chỉ là chuyện bịa đặt. Tất cả những chi tiết quái quỉ – những ngọn núi, và con sông và đặc bi
ệt con nghé đáng thương khốn khổ kia. Tất cả những điều này đã chẳng xảy ra. Không một chi tiết nào trong số những chi tiết kể trên đã xảy ra. Và ngay cả như nếu mà chúng thật sự xảy ra thì nó đã chẳng xảy ra trên núi ấy, nó xảy ra trong làng nhỏ trên bán đảo Batangan và nó mưa như điên cuồng , và một đêm có một gã tên là Stink Harris nửa đêm thức giấc kêu rú um sùm vì có một con đỉa đang đeo trên lưỡi hắn. Bạn có thể nhận biết một câu truyện về chiến tranh có thật nếu bạn cứ tiếp tục kể.

Và rồi khi cuối cùng, dĩ nhiên, một câu truyện về chiến tranh có thật thì không bao giờ là câu truyện về chiến tranh.  Mà đó là câu truyện nói về ánh nắng. Nói về cái cung cách rất đặc biệt mà hừng đông trải rộng trên sông và bạn biết bạn phải vượt qua sông và hành quân tiến vào trong núi để làm những việc mà bạn rất sợ phải làm.  Đó là về tình yêu và ký ức.  Đó là nỗi thương tiếc.  Đó là về những cô em gái đã không bao giờ hồi âm và về những người không bao giờ biết lắng nghe.