Những Con Mèo Trong Huyền Thoại và Văn Học

Trong văn học Mỹ tôi biết (ít nhất là) có hai tác phẩm có chữ Mèo trên tựa đề. Đó là quyển Cat’s Cradle và vở kịch Cat on the Hot Tin Roof. Cat’s Cradle xin tạm dịch là Cái Nôi Mèo. Tác phẩm này là một truyện không dài lắm của Kurt Vonnegut. Còn Cat on a Hot Tin Roof, tạm dịch là Mèo Trên Mái Tôn Nóng là nhan đề của một vở kịch của Tennessee Williams. Vở kịch này được giải Pulitzer dành cho kịch năm 1955 và tương truyền là tác phẩm mà tác giả yêu thích nhất. Tuy là cả hai tác phẩm này đều có chứa chữ mèo trên tựa đề nội dung của chúng lại chẳng đá động gì đến mèo.

Cái Nôi Mèo, không phải là cái chỗ ngủ của con mèo như tôi đã lầm tưởng. Người Mỹ cưng thú vật lắm nên mèo cũng có cái nôi, tương tự như một cái rổ có lót vải mềm bên trong, dành làm chỗ ngủ cho mèo. Cái Nôi Mèo, thật ra là tên của một trò chơi bằng dây cao su. Người chơi dùng dây cao su máng qua các ngón tay, những đường chằng chịt của sợi dây tạo nên cái hình dáng của một cái nôi mèo. Nhân vật trong tác phẩm, con của một khoa học gia hơi điên, đã thường nằm dưới bàn thắt dây trên lòng bàn tay thành hình cái nôi mèo.

Mèo trên mái tôn nóng là một thành ngữ để chỉ một người ở trong một tình thế bất lợi bắt buộc phải di chuyển phải thay đổi vị trí. Mèo trong vở kịch này được dùng để ám chỉ Maggie, một người đàn bà xinh đẹp. Elizabeth Taylor với đôi mắt màu đá tím đã thủ vai này khi nó được quay thành phim. Maggie thoát cảnh nghèo khó nhờ lấy anh chồng là con ông chủ đồn điền bông vải. Brick, chồng nàng, từ chối làm tình với nàng đã lâu, bởi vì anh cho là nàng đã ngoại tình với Skipper, bạn thân của Brick, để trả thù vì nàng nghi rằng anh và Skipper có quan hệ đồng tính luyến ái. Skipper tự tử vì chuyện bất hòa này. Một trong những câu đối thoại có liên quan đến con mèo trên mái tôn nóng như sau:

Maggie: Em sẽ thắng. Tốt thôi.
Brick: Thắng cái gì? Cái gì là sự chiến thắng của một con mèo trên mái tôn nóng chứ?
Maggie: Cứ tiếp tục ở trên ấy, Em đoán thế. Ở càng lâu càng tốt.

Mèo là con vật hiền lành, hòa nhã, duyên dáng, dịu dàng. Tuy nhiên rất nhiều quốc gia xem mèo là con vật tượng trưng cho ma quỷ hay xui xẻo. Ngày còn bé ở Việt Nam tôi thường bắt gặp trong truyện hay nghe kể lại về những con mèo đen khi nó nhảy qua một xác chết có thể làm xác chết ngồi bật dậy và rượt theo kẻ nào ở gần đấy nếu hợp bóng vía. Edgar Allen Poe, nhà viết truyện kinh dị nổi tiếng, có viết một truyện ngắn có tên là The Black Cat(Con Mèo Đen). Người kể chuyện có nuôi một con mèo đen đặt tên là Pluto. Ban đầu anh ta yêu thương con mèo nhưng về sau anh trở thành tên nghiện rượu rồi trở nên hành hạ con mèo. Lên cơn điên anh khoét mắt mèo và sau đó đem treo cổ con mèo trên cây đến chết. Ngay đêm ấy nhà anh phát hỏa. Hôm sau anh trở về thì thấy trên vách tường còn lại có in hình của một con mèo khổng lồ bị treo cổ. Về sau anh gặp lại một con mèo giống như Pluto ở quán rượu gần nhà. Con mèo cùng cỡ với Pluto và cũng bị chột một mắt tuy nhiên nó khác với Pluto vì có cái đốm trắng trên ngực. Anh đem con mèo về nuôi nhưng đâm ra ghét con mèo có khi còn sợ hãi nó vì cái đốm trắng trên ngực nó càng lúc càng giống cái giàn treo cổ để xử tội phạm. Một hôm anh và người vợ đi xem tầng hầm của căn nhà hai người mới xây thì bị con mèo đen làm vướng chân nên bị ngã. Tức giận anh vung rìu giết con mèo nhưng trúng cô vợ giết chết nàng. Anh chôn dấu xác vợ vào một chỗ trống trên tường. Cảnh sát đến điều tra anh đưa họ xuống hầm một cách tự tin. Khi họ quay ra vì không tìm thấy gì anh chủ quan gõ vào vách tường bảo rằng tường được xây rất chắc chắn. Từ tiếng gõ của anh trong tường vang lên tiếng kêu rên rùng rợn vì thế cảnh sát đập vỡ tường nhìn thấy với xác vợ anh. Tiếng kêu là của con mèo anh đã vô tình chôn nó. Đây là một câu chuyện kinh dị khai thác mặc cảm tội lỗi và tâm trí bấn loạn của kẻ sát nhân. Con mèo là chất xúc tác đưa anh đến chỗ giết người và cũng là phương tiện giúp cảnh sát tìm ra chứng cớ anh là kẻ sát nhân.

Mèo xuất hiện rất nhiều trong thần thoại của các quốc gia trên thế giới. Ai Cập ngày xưa được chia làm hai phần. Bastet là một vị nữ thần bảo vệ phân nửa dưới của Ai Cập. Vào thế kỷ thứ ba trước Công nguyên Bastet có cái đầu của một con sư tử cái. Nhưng vào thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên, mèo đã trở nên thú nuôi trong nhà rất phổ thông, đầu của nữ thần Bastet được thay bằng đầu mèo. Là người bảo vệ pharaoh, và sau đó sẽ bảo vệ Ra, vị thủ lãnh của các đấng nam thần cai trị lãnh thổ này; Bastet được mệnh danh là Lady of Flame (Nữ thần lửa) hay Eye of Ra (Con Mắt của Ra). Về sau bà được xem là nữ thân đầu mèo tượng trưng cho những điều tuyệt hảo. Trên tay bà là cái lục lạc và tay kia cầm một cái giỏ.

Pluto, con mèo đen trong truyện của Edgar Allen Poe được mô phỏng theo Cat Sidhe, một con vật thần trong huyền thoại của Celtic trông giống như con mèo với cái đốm trắng trên ngực. Con vật thần này thường thấy trong truyện dân gian của Tô Cách Lan nhưng cũng xuất hiện trong thần thoại của Ái Nhĩ Lan. Rất có thể con vật thần này bắt nguồn từ loại mèo Kellas là một giống mèo kết hợp bởi giống mèo rừng châu Âu và giống mèo nhà chỉ có ở Tô Cách Lan.