drive-by review 1Q84

Tôi đọc xong 1Q84 từ hôm qua. Muốn viết vài dòng về nó nhưng ngồi mãi mà không viết được, vì lười. Trong cái blog hôm trước tôi tò mò không biết Aomame có giết Lãnh Tụ, có tên là Tamotsu Fukada, hay không? Aomame lưỡng lự mãi rồi cũng giết Tamotsu. Từ lúc toan tính giết cho đến lúc thật sự giết là một quá trình thật dài, như Võ Đông Sơ trước khi chết vì bị tên bắn phải hát sáu câu vọng cổ mùi rệu Trời ơi bởi sa cơ giữa chiến trường thọ tiễn… rồi mới chết. Cái quá trình phân vân của Aomame khá hấp dẫn nếu độc giả có kiên nhẫn và thích đọc những suy tư về tôn giáo, đạo đức, và tâm lý. Murakami qua đối thoại của Aomame với Tamotsu đã đề cấp đến những vấn đề thuộc lãnh vực bóng tối và ánh sáng, tốt và xấu, phải và trái, đạo đức và độc ác, trời và quỷ. Aomame trước khi giết Lãnh Tụ đã khóc mùi mẫn dù từ đầu quyển sách tôi thấy nàng thuộc loại máu lạnh. Khi cô chuẩn bị giết Lãnh Tụ ngoài trời sấm động dù không mưa. Tóm lại Aomame vẫn giết Tamotsu nhưng lý do giết không còn là lý do ban đầu. Sẽ có độc giả thích sự thay đổi này. Tamotsu Fukada là bố của nhà văn Fuka-Eri, người viết tác phẩm Air Chrysalis, tên thật của cô là Eriko Fukada.

Phần 3 của 1Q84 nói về khoảng thời gian từ tháng Mười đến tháng Mười Hai của năm 1Q84. Đây là phần tôi đọc rất nhanh, lật trang liền liền, cho mau hết. Có nhiều trang tôi chỉ liếc sơ sơ. Phần này diễn tiến rất chậm. Aomame trốn tôn giáo Sakigake sau khi giết lãnh tụ của họ. Tengo vào nhà dưỡng lão đọc sách cho ông bố bị hôn mê. Anh đọc mà không biết ông bố có nghe không. Suốt đời Tengo không yêu thương bố, đến lúc ông hôn mê mới tìm để hỏi về mẹ của mình, có lẽ Murakami muốn cho độc giả thấy cuộc sống của người già ở Nhật cũng giống với cuộc sống người già của Mỹ, cuộc đời lúc xế chiều là chuỗi ngày cô độc, chết dần mòn trong căn phòng nhỏ trong một thành phố nhỏ, thành phố và căn phòng cũng hấp hối theo buổi chiều.

Gã Toshiharu Ushikawa, người phụ trách công việc điều tra của giáo phái Sakigake núp trong căn hộ gần nhà Tengo và cũng rất gần nơi Aomame đang lẩn trốn để theo dõi Tengo. Cô bé Fuka-Eri ở trong căn hộ của Tengo để lẩn trốn cảnh sát.

Nếu 330 trang của phần ba được cô đọng còn lại chừng 100 trang thì sẽ giữ được sự chú ý của độc giả lười đọc như tôi. Nếu độc giả rất yêu thích Rừng Na Uy, Con Chim Máy (Wind-up Bird Chronicle) của Murakami và đã hết lòng chờ tác phẩm mới này, độc giả có thể thất vọng vì những lý do như sau:

Murakami viết nhiều về tình dục nhưng quyển này thì chẳng khác mấy quyển kia. Nhân vật chính, phái nam, thường là một anh hiền, tốt bụng, tưng tửng, ít nói, không bao giờ phải chinh phục phụ nữ. Anh ta chỉ có mặt, tháp tùng họ, rồi tự động họ dụ dỗ anh ta, làm tình với anh ta, và những cuộc làm tình thường vô vị chẳng có mê đắm hay có ý nghĩa. Họ làm tình không vì yêu. Với Aomame làm tình là để giải tỏa căng thẳng tâm trí sau khi giết người. Tôi không để ý sau khi gặp lại Tongen cuộc yêu đương thân xác của hai người như thế nào vì lúc ấy tôi đã chán quyển sách đến cùng cực. Còn Tongen thì khỏi phải nói. Murakami biến anh ta thành một thứ giáo chủ thứ hai của giáo phái Sakigake, bắp thịt cứng, không di động, không thèm muốn xác thịt, chỉ thụ động để Eriko và cô y tá trẻ (tên gì quên mất) “hiếp dâm” anh.

Nếu Murakami muốn chinh phục độc giả nữ bằng mối tình của Aomame và Tongen thì phải nói ông là nhà viết tiểu thuyết tình cảm nhàm chán vô cùng. Nếu đem so ông với Danielle Steel hay Nicholas Parks thì ông không bằng. Ông không thể thuyết phục độc giả là hai người suốt hai mươi năm không hề cố ý tìm nhau, chưa hề nói yêu nhau, chỉ nắm tay một lần lúc mười tuổi, gặp lại nhau sau hai mươi năm, chưa lần nào ngủ với nhau mà nàng đã báo cho chàng biết cái bào thai trong bụng nàng là của chàng mà chàng vẫn tin. Chuyện thế này chỉ có thể xảy ra ở thế giới 1Q84. Còn nếu đem so về mức độ gay cấn hồi hộp của truyện trinh thám thì 1Q84 không thể so với Mật Mã DeVinci, hay the Name of the Rose, cũng như một số truyện của Grisham, King, hay Scott Turow.

Murakami đưa ra một thế giới mới lạ 1Q84, làm độc giả so sánh với thế giới 1984 của Orwell. Trong thế giới của Orwell, con người bị rình rập, sống trong sợ hãi vì sự theo dõi của big brothers, và không thể bày tỏ lòng yêu thương.

Trong thế giới của 1Q84 có hai mặt trăng, có “little people”. Nếu người ta sợ hãi những Big Brothers của Orwell thì Little People của Murakami không gây được ấn tượng mạnh. Sự xuất hiện của những người tí hon này quá ít, quá mờ nhạt, hành động của họ cũng chẳng có gì thật là phi thường, không tạo được cảm giác sợ hãi hay khiếp phục. Các “đàn anh lớn” có hành vi như công an trong chế độ độc tài. Còn những người tí hon thì ở một cõi nào đó chỉ xuất hiện qua mồm người chết. Khi họ xuất hiện họ rút tơ trong không gian dệt thành một cái kén trong đó có cái xác phụ (dohta) của một người sống (maza). Trong suốt quyển truyện hành động ghê gớm nhất của những người tí hon này là giết một con chó. Tất cả những huyền bí, pháp thuật đều chẳng đưa đến đâu. Sakigake chỉ là một tổ chức mờ ám, giàu có nhưng chẳng khôn ngoan hay độc ác bằng Mafia. Người của tổ chức này bị lường gạt, bị qua mặt dễ dàng mà chẳng làm gì được ai. Người điều tra của họ bị một anh quản gia của một bà nhà giàu giết dễ dàng và họ lại phải mang cái xác ấy đi thủ tiêu. Lãnh Tụ của tôn giáo này bị giết mà sau khi họ tìm kiếm nữ sát thủ mấy tháng trời không ra cuối cùng họ phải tuyên bố giáo chủ của họ thật sự muốn chết nhờ tay của nữ sát thủ.

Murakami nêu ra một vài vấn đề của xã hội là nạn hành hạ phụ nữ và hiếp dâm trẻ em nhưng cách ông xây dựng truyện không có lập luận rõ rệt. Nhân vật Tamotsu Fukada, bị bà nhà giàu, Shizue Ogata (mãi đến trang 667 Murakami mới tiết lộ tên bà) lên án tử hình vì Tamotsu đã hiếp dâm bốn cô bé dưới mười tuổi. Aomame tin lời bà nên đi giết Tamotsu. Ở đây Murakami có thể nêu lên vấn đề là chúng ta, người dân trong chế độ dân chủ có luật pháp hẳn hoi, có quyền xử tử người như thế không, tuy nhiên ông đã không nêu lên vấn đề này. Trái lại, Murakami biện hộ cho Tamotsu biến ông ta thành một người phi thường. Giáo chủ Tamotsu không thật sự hiếp dâm, vì ông ta bị bệnh cứng bắp thịt, không thể di chuyển, toàn thân bất động, không có ham muốn tình dục. Các cô bé dưới mười tuổi chủ động cuộc giao hợp để được có con với giáo chủ. Những cô bé này cũng không phải là người thật mà chỉ là hiện thân của người được dệt bằng air chrysalis. Cái nét đặc biệt hư hư thật thật chúng ta thường bắt gặp trong truyện của Murakami như The Town of Cats, Crabs, The Kidney-Shaped Stone, Man-Eating Cats, hoặc là A Shinagawa Monkey không hiện rõ nét trong 1Q84 làm cho tác phẩm có vẻ dị đoan mê tín.

Có một truyện ngắn lồng trong truyện dài 1Q84 tên là The Town of Cats ông đã đăng trên The New Yorker. Trong truyện ngắn này có một anh chàng đi xe lửa, lạc vào một thành phố nhỏ ở lại qua đêm thấy thành phố không có người mà chỉ có mèo. Anh chàng sợ bị mèo phát hiện nên lẩn trốn và hôm sau trở lại bến xe lửa thì xe lửa không ngừng ở bến ấy nữa. Anh không thể trở lại với thế giới của loài người.

Cứ tưởng tượng mình đi đến một nơi để tìm thiên đàng, tình yêu, hạnh phúc, thấy nơi ấy không có những thứ mình muốn tìm, rồi chợt nhận ra mình không thể quay về chốn cũ nữa, đáng sợ nhỉ? Truyện này làm tôi có cảm giác như xem một trong những phim của The Twilight Zone.

Tôi không có ý xúi bạn đừng đọc 1Q84 đâu nhé. Tôi viết blog này, một cách drive-by review, vì tôi không đủ can đảm đọc lại 925 trang để viết một bài chu đáo.