Vườn hồng có lối vào*

khu vực trồng hoa hồng
Vườn hồng mang tên Peggy Rockefeller. Beatrix Farrand thiết kế năm 1916. Sửa chữa và hoàn tất năm 1988
góc vườn
Cô gái ngồi nghỉ chân ở một góc vườn hồng

Truyện xưa kể rằng, trong tổ uyên ương, Cleopatra đã dồn gối bằng cánh hoa hồng khô. Người La Mã kết hoa hồng thành vòng hoa để trang trí trong các lễ đại yến đại tiệc. Hồng với hương thơm và nhan sắc được quí trọng đến độ Nero, hoàng đế La Mã (cai trị từ năm 54 đến năm 68) đã cho rải cánh hoa hồng như mưa trên các vị khách quí của ông.

Hồng vàng
May gặp một đóa hồng vàng còn phong độ

Hoa hồng được dùng làm biểu tượng của tình yêu. Tuy nhiên, đã có thời hoa hồng cũng là biểu tượng của cái chết. Theo truyền thuyết của người Do Thái, hoa hồng màu đỏ bởi vì đó màu của những giọt máu đầu tiên rơi trên địa cầu. Người của bộ lạc Teutons xem hoa hồng là biểu tượng của chiến tranh và chết chóc. Họ đặt tên những bãi chiến trường là vườn hoa hồng, nơi họ chiến đấu và cũng là nơi họ ngàn thu yên nghỉ.

hồng hai màu cam và vàng
Hồng màu cam và vàng

Không phải lúc nào hoa hồng cũng tượng trưng cho sự cao quí. Vào thế kỷ mười chín, ở Nîmes, một thành phố miền Nam nước Pháp, người ta gọi các cô gái điếm là “hoa hồng.” Chữ sub rosa hay bên dưới rặng hoa hồng được dùng để ám chỉ những điều bí mật, thí dụ như những bức thư tình lén lút trao, hay những âm mưu chính trị nhằm khuynh đảo thời thế. Khi người Hy Lạp âm mưu chống Xerxes, vua xứ Ba Tư, họ họp kín dưới một cái cổng hình vòng cung hoa hồng giăng đầy, từ đó hình thành chữ sub rosa.

hồng tím bị héo
Hồng tím bị héo

Hoa hồng là biểu tượng của vương quốc Anh. Tương truyền hoa hồng hiện diện từ cổ xưa ở Ấn Độ. Ông Khổng Tử từng nhắc đến loài hoa hồng ở Bắc Kinh.

hồng có vân màu trắng và hồng nhạt
Hồng có vân màu hồng đậm và trắng

Có phải hoa hồng là nụ cười của Amor (còn gọi là Cupid) vị thần tượng trưng cho tình yêu, chú bé với cái cung?

hồng hai màu cam và vàng
Hồng hai màu cam và vàng

Hay đó là những đóa hoa rơi ra từ mái tóc của Aurora vị nữ thần tượng trưng cho bình minh?

Hồng hồng
Hồng hồng

Hay hoa hồng là vũ khí của nữ thần Cybele, bà sáng tạo ra một loại hoa, để trả thù Venus, thần Vệ Nữ tượng trưng cho Tình Yêu. Cái đẹp lộng lẫy của Venus phải chào thua nhan sắc của hoa hồng

lẻ loi hồng trắng trong đám hồng vàng
Hồng trắng lẻ loi trong nhóm hồng vàng

Thật ra tất cả các loại hoa hồng này đều có tên riêng nhưng tôi quên không ghi lại. có chụp ảnh hồng trắng nhưng bị mờ. Còn rất loại hồng tường vi người ta trồng sát theo hàng rào, thơm ngát và đủ màu.

Tiêu đề bài này lấy ý từ mấy câu ca dao:
Bây giờ mận mới hỏi đào,
Vườn hồng đã có lối vào hay chưa?
Mận hỏi thì đào xin thưa,
Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào

Trái cấm

Quả lựu
Trái cấm

Hôm trước, chẳng nhớ là hôm nào, nhận được quà của chị chủ biên Gió O. Mấy quả lựu thật là to, chưa hề thấy trong chợ bán lựu to như thế. Lựu này ép lấy nước uống là ngon lắm. Sẵn có mấy quả lựu, tôi kể bạn nghe chuyện cổ tích.

Từ thuở xa xưa, người ta đã dùng thức ăn để cám dỗ. Bạn biết mà, ở vườn Eden, con rắn đã xúi Eva ăn quả táo. Sau đó Eva dụ dỗ Adam. “Ta ghé răng cắn vào, miếng môi ngọt đắng,” chuyện gì xảy ra sau đó bạn biết rồi, xin miễn nhắc tới. Con rắn ngày sau biết lỗi của nó nên mỗi mùa lột da để nhìn rõ bản chất của nó. Chuyện rắn lột da thì không phải là huyền thoại, tôi chỉ dùng mấy câu hát của ông Cohen để bịa chuyện cho vui.

I heard the snake was baffled by its sin.
He shed his scales to find the snake
within.

Còn một chuyện cám dỗ người ta ăn trái cấm nữa, trong huyền thoại Hy Lạp ít được chú ý hơn.

Zeus, chúa tể của các vị thần, chia thế giới làm hai cõi. Zeus kiểm soát cõi dương. Ông chia quyền cai trị cõi âm cho người em tên là Hades. Thần Zeus  tính tình lang chạ gặp nữ thần nào xinh đẹp vừa mắt là lấy làm vợ lẽ. Demeter, rất xinh đẹp có một đứa con gái với Zeus, đặt tên là Persephone. Demeter chịu trách nhiệm nuôi dưỡng cây trái mùa màng, mang lại no ấm cho cả thế giới. Persephone xinh đẹp hơn cả mẹ của nàng. Một ngày Persephone mê mải hái hoa trên cánh đồng đủ loại hoa như hồng, crocus, violets, diên vỹ, dạ hương lan đi xa hơn vùng đất mẹ nàng cho phép. Persephone vô tình không biết cánh đồng này là do Zeus biến hóa ra với mục đích làm bẫy bắt nàng đem về làm vợ của Hades. Persephone là con của Zeus và Demeter, do đó Hades là chú của nàng. Theo quan điểm đạo đức ngày nay, Zeus và Hades phạm tội loạn luân. Trước mặt Persephone là một cánh đồng hoa thủy tiên, màu hoa vàng sáng rực như mặt trời, và hương thơm ngát từ trời phủ xuống bao bọc cả cánh đồng. Khi Persephone cúi xuống hái hoa, thì mặt đất nứt ra. Từ lòng đất bay lên một vị thần và cỗ xe ngựa. Vị thần này tóm lấy Persephone,  đặt nàng lên cỗ xe rồi chở nàng đi mất dạng. Persephone kêu cứu nhưng không ai đáp lời. Tuy vậy có hai vị thần, Persaeus và Helius, nghe tiếng cầu cứu của nàng.

Demeter đi tìm con khắp nơi. Đau buồn, bà bỏ phế công việc, mùa màng chết rụi, mặt đất tắt nắng, trở nên lạnh lẽo tuyết giá. Trước nguy cơ cả thế giới bị chết đói Zeus ra lệnh Hades phải thả Persephone về trần nhưng Hades cãi lời. Hai anh em đồng ý với nhau nếu Persephone ăn bất cứ thức ăn nào của cõi âm, thì vĩnh viễn sẽ ở lại nơi đó. Nếu Demeter tìm được cô con gái trước khi nàng ăn thức ăn của cõi âm thì Hades phải giao trả cô gái về dương trần. Persephone từ khi bị bắt về âm ty, nàng tuyệt thực. Bảo rằng chỉ ăn thức ăn của mẹ trồng và sẽ nhịn đói cho đến khi nào được thả về với mẹ. Persephone không biết luật của âm ty chỉ tuyệt thực để phản đối hành vi cưỡng ép của Hades. Trước nguy cơ Persephone sẽ chết vì đói trước khi trở thành vợ của hắn, Hades tìm thức ăn của Demeter trồng để cám dỗ Persephone, nhưng vì Demeter đã biến địa cầu thành mùa đông, cây cỏ chết hết nên Hades chỉ tìm được một quả lựu đã héo khô. Hades bảo nếu Persephone không ăn nàng sẽ chết trước khi gặp mẹ. Hạt lựu cũng đã khô héo chỉ còn lại mười hai hạt. Persephone thấy quả lựu, nghĩ rằng đây là thức ăn của mẹ trồng do đó nàng nhấm nháp vài hạt lựu. Khi Demeter được lời mách bảo của Persaeus và Helius bà tìm xuống âm ty, gặp Hades để đòi lại con. Đến nơi thì Persephone đã lỡ ăn hết sáu hạt lựu. Vì thế hằng năm Persephone phải ở lại âm ty làm vợ của Hades sáu tháng và về dương trần ở với mẹ sáu tháng. Sáu tháng con gái ở xa là sáu tháng Demeter đau buồn và vì thế mặt đất giá lạnh, cây cối không trổ hoa kết trái. Từ đó về sau người trần có sáu tháng mùa thu và mùa đông, còn sáu tháng kia là mùa xuân và mùa hè.

 

Tóm lược theo “Clasical Mythology” 6th edition, chapter 12, “Demeter and the Eleusinian Mysteries” của Mark P. O. Morford và Robert J. Lenardon.