Biểu lộ tình cảm

mặc áo xanh ủng hộ bảo vệ biển VN

Biểu tình là gì? Phải chăng đó là một cách bày tỏ tình cảm, hay nói đúng hơn, bày tỏ sự cùng một suy nghĩ với mọi người?

Chẳng ai xúi giục gì tôi, tôi chỉ thấy loài người cần môi trường sống an toàn, không độc hại. Mà một người thì không thể bảo vệ môi trường. Để có biển sạch hải sản không độc hại thì cần có sự hợp tác của tất cả mọi người, nhất là những người có khả năng về nhân lực, tài nguyên, kỹ thuật, và quyền hành như nhà cầm quyền, các công ty, các nhà khoa học, và dĩ nhiên dân chúng.

Tôi ủng hộ bảo vệ môi trường bằng cách mặc áo xanh cuối tuần khi đi rừng. Tôi không biết vẽ, không biết thiết kế khẩu hiệu, nhưng tôi bày tỏ ý nghĩ của tôi qua màu áo.

Tôi luôn hướng về cuộc sống an toàn của con người với môi trường.

Obama và bài học kỳ thị chủng tộc

Tác giả Obama.

Người dịch: Nguyễn thị Hải Hà.

Lời người dịch. Tổng thống Obama, trước khi trở thành Tổng Thống, đã giỏi văn chương. Nhờ giỏi văn, ông trở thành nhà hùng biện. Không phải khi không mà ông được làm người đọc bài diễn văn quan trọng nhất trong buổi đại hội đảng Dân Chủ khi ông chỉ là Nghị Sĩ mới làm nhiệm kỳ đầu tiên. Nhờ bài diễn văn này mà người ta chú ý và đưa ông lên làm ứng cử viên Tổng Thống vì nó làm rung động hàng triệu con tim người Hoa Kỳ trong hoàn cảnh đất nước ly loạn, hai đảng Dân Chủ và Cộng Hòa chia rẽ trầm trọng. Do đó bài diễn văn ông đọc ở Việt Nam làm rung động con tim hàng triệu người Việt Nam không phải là chuyện lạ. Ông có là một Tổng Thống vĩ đại hay không điều đó còn phải chờ lịch sử trả lời. Từ trước đến nay ít nhất trong hai nhiệm kỳ Tổng Thống không ai bêu xấu ông về đạo đức. Và những hình ảnh phim ảnh về ông đều cho thấy ông là người bình dân, hòa đồng, biết cách đắc nhân tâm. Ông cũng có những quyết định rất táo bạo về chính sách chống khủng bố thời gian sẽ cho thấy những quyết định này có đáng khen hay không. Tôi không muốn đặt hy vọng quá to lớn vào một người vì tôi sợ sẽ bị thất vọng. Tuy nhiên qua bài diễn văn với những câu thơ trích dẫn của Lý Thường Kiệt, tôi  vui mừng vì trong ban viết diễn văn cho Tổng Thống có những người là bạn tốt của Việt Nam, lắng nghe nguyện vọng bảo vệ quốc gia của người Việt Nam.

Bài này hơi dài, dịch từ năm 2011, đăng ở Da Màu. Hai tấm ảnh của trang mạng Da Màu sưu tầm. Nhân dịp chuyến đi thăm VN của Tổng Thống Obama vẫn còn dư âm mang về đây.

@

obama: những bài học kỳ thị chủng tộc của tôi

Tông thông Obama khi còn trẻ

Tổng thống Barack Obama lúc còn là sinh viên năm thứ nhất
tại Đại học Occidental College, Los Angeles, California

Barack Obama chỉ mới hai tuổi khi người bố gốc châu Phi của ông chia tay với mẹ ông. Lớn lên ở Hawaii với mẹ và ông bà ngoại gốc da trắng, ông kể lại những kinh nghiệm đã giúp xác định ông là thanh niên Mỹ da đen.

Tôi cố gắng tự nuôi dạy mình trở nên một người da đen ở Hoa Kỳ, và ngoại trừ màu da, không ai ở chung quanh tôi biết chính xác ý nghĩa của việc này. TV, phim ảnh, radio là những chỗ có thể bắt đầu. Văn hóa phổ thông[1] được đánh dấu để phân biệt bằng màu sắc, nói cho cùng, đây là trung tâm trưng bày tất cả hình ảnh mà người ta có thể bắt chước dáng đi, cách nói, bước chân hay cách trang phục. Tôi không thể cất giọng hát như Marvin Gaye[2], nhưng tôi có thể học tất cả các bước khiêu vũ của Soul Train.[3] Tôi không thể biểu diễn lắp ráp súng như Shaft hay Superfly, nhưng chắc chắn tôi có thể chửi thề ngon lành như Richard Pryor.[4]

Và tôi có thể chơi bóng rổ, với sự mê đắm luôn luôn to lớn hơn tài năng nhỏ bé của tôi. Quả bóng rổ, quà Giáng sinh của bố tôi (người bố đến thăm khi Obama lên mười) đến vào lúc đội bóng rổ của trường đại học Hawaii được xếp vào hàng quốc gia nhờ tài năng của đội viên, tất cả đều là người da đen, khởi đầu là năm đội viên trường đã được chở[5] đến từ lục địa. Mùa xuân năm ấy bà tôi đưa tôi đi xem một trong những trận đấu của họ, và tôi đã ngắm các đội viên này tập dượt trước khi vào trận, tuy họ vẫn còn là những cậu bé nhưng với tôi họ có vẻ tự tin đĩnh đạc của những người chiến sĩ, liếc mắt vượt lên trên đầu của khán giả hâm mộ để nheo mắt với các cô gái đứng ngắm ngoài lề, thong thả vờn bóng, nhồi bóng hay nhảy lên thật cao và ném bóng thành hình vòng cung đẹp mắt, cho đến có tiếng còi và những người đang ở giữa sân nhảy lên và đội viên tham gia cuộc chiến căng thẳng gay go.

Obama vơí ông ba ngoại

Obama với ông bà ngoại da trắng ngày ra trường trung học

Tôi quyết định tham gia thế giới ấy và bắt đầu chơi ở một sân chơi ở gần chung cư của ông bà tôi. Năm tôi bắt đầu vào Trung học cấp hai (14 tuổi trở lên) tôi chơi cho đội bóng Punahous và có thể đến chơi ở các sân bóng rổ của trường đại học, nơi đó có một số rất ít người da đen, có thể đếm trên các đầu ngón tay, đa số là chuột của phòng thể thao [6] hay những người đã nổi tiếng một thời, ở họ tôi học được một thái độ không liên hệ gì đến bóng rổ. Đó là, bạn được kính trọng là do kết quả bạn làm nên chứ không thể dựa vào thế lực của bố. Đó là, bạn không để cho ai lén nhìn thấy những cảm xúc – như đau đớn hay lo sợ – mà bạn không muốn cho họ thấy. Vợ tôi đang lườm tôi ra vẻ không tán thành kia kìa. Vợ tôi lớn lên với một người anh trai chơi bóng rổ nổi tiếng và mỗi khi cô ấy muốn chấm dứt cuộc thảo luận cô thường nói là giá có con trai thì cô thích nhìn thấy con trai của mình chơi đàn cello hơn. Dĩ nhiên là cô ấy nói đúng; tôi là cái thí dụ sống của bức biếm họa về thanh niên da đen, chính đó cũng là bức biếm họa tiêu biểu bản chất kiêu hãnh của đàn ông Mỹ.

Ít nhất trên sân bóng rổ tôi có thể tìm thấy một hình thức cộng đồng có đời sống tâm hồn của riêng nó. Đó là nơi tôi có những người bạn da trắng thân nhất, trên vùng đất mà màu da đen không phải là kém lợi thế. Và đó là nơi tôi gặp Ray và những người bạn da đen khác cùng trạc tuổi với tôi đã dần dần về ở trên đảo, những thiếu niên mà sự mù mờ lẫn lộn và bất mãn của họ cũng giúp tôi nhận dạng sự lẫn lộn và bất mãn của chính tôi.

“Đó là cách mà người da trắng sẽ đối với bạn,” một người trong bọn sẽ nói khi không có ai ở gần chúng tôi. Mọi người cùng cười và tôi sẽ hồi tưởng lại những lần tôi bị người ta khinh thị: năm lớp bảy, thằng bé đầu tiên gọi tôi là con chồn khoang[7]; và những giọt nước mắt ngạc nhiên của nó (“Tại sao mày làm thế chứ?” khi tôi đấm nó chảy máu mũi. Người đánh tennis chuyên môn đã bảo tôi đừng đụng vào thời khóa biểu liệt kê các cuộc tranh tài gắn trên bảng thông tin bởi vì màu da của tôi có thể làm thấm đen tờ giấy; và nụ cười trên đôi môi mỏng dính cùng khuôn mặt đỏ kè của ông ta – “Cậu không chịu được lời nói đùa hay sao?” – khi tôi đe dọa sẽ báo cáo lời ông nói.

Đó là cách người da trắng sẽ đối xử với bạn. Nhưng đó không chỉ là những chuyện độc ác; tôi biết rằng người da đen cũng đôi khi cay nghiệt và còn nhiều chuyện khác. Đó là một loại kiêu ngạo đặc biệt, một sự kém tế nhị của những người mà bình thường họ rất sáng suốt đã làm cho chúng ta phải bật cười cay đắng. Có vẻ như thể người da trắng đã không biết là họ đã ác độc. Hay ít nhất họ tin là những lời dè bỉu của họ dành cho bạn là xứng đáng. Người da trắng. Ban đầu chữ này có vẻ ngượng nghịu trong miệng tôi; tôi có cái cảm giác của một người ngoại quốc vấp váp với một câu khó phát âm. Đôi khi tôi nói chuyện với Ray người da trắng thế này hay người da trắng thế nọ, bất thình lình tôi nhớ đến nụ cười của mẹ tôi và lời tôi nói bỗng trở nên kỳ cục và giả dối. Hoặc là tôi đang giúp bà tôi lau chén đĩa sau khi ăn tối, Toot (bà ngoại của Obama) đi vào và nói bà sẽ đi ngủ, và cũng những chữ ấy – người da trắng – sẽ chớp sáng trong đầu tôi như những bảng hiệu bằng huỳnh quang sáng rực và tôi bất thình lình trở nên im lặng, như thể tôi muốn giữ bí mật.

Sau đó còn lại một mình, tôi cố gắng gỡ rối những ý nghĩ khó chịu này. Rõ ràng là có một số người da trắng có thể được nằm ngoài cái nhóm tổng quát mà chúng tôi không tin cậy: Ray luôn luôn bảo tôi là ông bà của tôi rất tốt. Cái chữ trắng đơn giản chỉ là một cách nói tắt với Ray, tôi quyết định, là danh xưng cho cái mà mẹ tôi gọi là người kỳ thị. Và mặc dù tôi nhận biết cái nguy hiểm trong cách dùng từ của Ray – Ray nhấn mạnh với tôi là chúng tôi sẽ không bao giờ nói về người da trắng như cách chúng tôi định nghĩa người da trắng trước mặt những người da trắng mà không biết chắc chắn là chúng tôi muốn nói gì; hoặc không biết là chúng tôi sẽ phải trả một cái giá nào đó. Nhưng như vậy có đúng không? Vẫn còn có một giá phải trả hay sao? Và đó là phần phức tạp nhất mà tôi và Ray dường như không bao giờ có thể cùng đồng ý.

Có những lúc tôi lắng nghe Ray nói với một cô gái tóc vàng anh mới quen về cuộc sống khắc nghiệt trên đường phố Los Angeles, hay nghe anh giải thích về những vết sẹo của chính sách kỳ thị chủng tộc với những nhà giáo trẻ hăng hái, tôi thề là bên dưới vẻ đạo mạo Ray đang nháy mắt với tôi, cho tôi được tham dự chuyện phỉnh phờ đám da trắng. Cơn phẫn nộ của chúng tôi với thế giới người da trắng không cần có đối tượng, Ray dường như bảo với tôi, không cần sự xác nhận khách quan; nó có thể hiện ra và biến đi theo ý thích của chúng tôi. Đôi khi, sau mỗi lần hắn trình diễn trước đám da trắng, tôi lại tự chất vấn mình về khuynh hướng của hắn, nếu không phải là sự thành thật của hắn ta. Chúng tôi không đang sống ở miền Nam thời Jim Crow,[8] tôi nhắc cho hắn ta nhớ. Chúng tôi không bị bẳt phải ở trong những khu chung cư ở Harlem hay Bronx. Chúng tôi đang ở Hawaii. Chúng tôi nói bất cứ chuyện gì chúng tôi thích, ăn bất cứ nơi nào chúng tôi thích; chúng tôi ngồi phía trước trên xe buýt.[9] Không có một người bạn da trắng nào của chúng tôi, những người như Jeff hay Scott trong đội bóng rổ, đối xử với chúng tôi khác biệt hơn cách họ đối xử với nhau. Họ quí mến chúng tôi và chúng tôi cũng quí mến họ. Dường như phân nửa số người trong bọn họ cũng muốn làm dân da đen – hay ít ra muốn được như Đốc tờ J.[10].

A, đúng vậy, Ray nhìn nhận. Có lẽ chúng ta có thể dẹp vị trí của thằng-đen-khó-chịu qua một bên. Để dành cho khi nào chúng ta thật sự cần dùng. Và Ray lắc đầu. Thái độ, hả? Anh chỉ nên phát biểu ý kiến của riêng anh.

Có một ngày mùa xuân, Ray và tôi gặp nhau sau khi tan học và bắt đầu đi về hướng băng đá vòng quanh cây đa trong khuôn viên trường Punahou. Những băng đá này được đặt tên là Băng Đá cho học sinh lớp cao nhất nhưng nói chung đây là nơi gặp nhau của nhóm học sinh nổi tiếng, được yêu chuộng trong trường, thành viên của các nhóm thể thao, và các cô trong đội khiêu vũ ủng hộ các nhóm thể thao và nhóm học sinh thích tiệc tùng, những người làm đám đông phấn khởi, người tham dự, những người đang đợi người yêu đang chen lấn chiếm chỗ ở những bậc thang của khuôn viên.

Một trong những học sinh đang học năm cuối, một anh chàng vạm vỡ giữ vị trí hậu vệ tên Kurt, đang hiện diện ở đấy, và anh ta hét to ngay lập tức khi anh ta nhìn thấy chúng tôi. “Này, Ray! Đại ca của tui! Mạnh giỏi?”[11] Ray đi đến và vỗ vào lòng bàn tay lật ngửa của Kurt.[12] Nhưng khi Kurt muốn lập lại cử chỉ đó với tôi, tôi xua tay từ chối. “Hắn mắc chứng gì thế?” Tôi nghe Kurt hỏi Ray lúc tôi bỏ đi. Vài phút sau, Ray bắt kịp tôi và hỏi tôi có chuyện gì không vừa ý. “Người ta đang chế nhạo mình,” Tôi nói.

“Mày nói cái gì thế?”

“Ba cái chuyện ‘em cưng, vỗ tay chào’ kỳ khôi.”

“Tự nhiên sao có kẻ bất thình lình biến thành Người Nhạy Cảm như thế này? Kurt chẳng có ý gì sâu xa cả.”

“Nếu đó là cái mày nghĩ, thì thôi . . .”

Mặt của Ray bỗng sáng rực với cơn giận dữ. “Này,” Ray nói, “Tao chỉ cố gắng hòa hợp, biết không? Cũng như tao thấy mày cố gắng hòa hợp, nói chuyện với thầy cô khi mày cần họ giúp mày. Cái kiểu của ‘Vâng, thưa cô Chảnh, em thấy quyển sách này rất thu hút, nếu em có thêm được một ngày để viết bài, thì em sẽ hôn cái mông trắng hếu của cô’. Đây là thế giới của họ, đúng không? Họ làm chủ thế giới này và chúng ta ở trong đó. Thế thì cút mẹ nó đi cho khỏi mặt tao.”

Hôm sau, cơn nóng giận trong lúc cãi vả của chúng tôi nguôi ngoai, Ray đề nghị tôi mời Jeff và Scott đến buổi tiệc ở nhà hắn cuối tuần hôm ấy. Tôi ngập ngừng một lúc – chúng tôi chưa hề mang bạn da trắng đến tiệc của người da đen – nhưng Ray cứ nằng nặc đòi, và tôi không tìm thấy lý do chính đáng để phản đối. Jeff và Scott cũng cảm thấy thế; cả hai đều đồng ý đến dự nếu tôi sẵn sàng lái xe đưa đón. Vì thế tối thứ Bảy ấy, sau trận đấu bóng rổ, cả ba chúng tôi cùng chất lên chiếc xe Ford Granada cũ của bà tôi chạy xập xình đến Schofield Baracks, chừng 30 dặm ngoài thành phố.

Khi chúng tôi đến, buổi tiệc đã bắt đầu từ lâu, và chúng tôi len lỏi đến chỗ tìm nước uống. Sự hiện diện của Jeff và Scott dường như chẳng gây phiền toái cho ai; Ray giới thiệu họ, cả hai trò chuyện với mọi người, mời vài cô gái ra sàn khiêu vũ. Nhưng tôi có thể thấy khung cảnh đã bất ngờ làm hai người bạn của tôi hơi sợ. Cả hai mỉm cười thường xuyên. Cả hai ngồi nép qua một góc riêng. Chừng một giờ sau hai người hỏi tôi có thể đưa họ về không.

“Chuyện gì thế?” Ray hét át tiếng nhạc khi tôi đến bảo Ray tôi đưa các bạn về.

“Tiệc mới vừa nóng máy thôi mà.”

“Cả hai có vẻ không hứng thú mấy, tao đoán thế.” Mắt chúng tôi gặp nhau, và một hồi lâu chúng tôi chỉ yên lặng đứng đấy, tiếng ồn ào và tiếng người dồn dập chung quanh chúng tôi.

Trong xe, Jeff quàng vai tôi, trông anh ta vừa có vẻ mặc cảm tội lỗi vừa có vẻ nhẹ nhõm. “Bạn biết không,” anh nói, “chuyện này dạy tôi một bài học. Tôi có thể hiểu được anh và Ray chắc là phải khó chịu lắm, khi tham dự những buổi tiệc trong trường chỉ có hai người là người da đen.”

Tôi khỉnh mũi. “Ừ, Đúng vậy,” Có phần nào trong tôi muốn đấm cho hắn một cái.

Chúng tôi hướng về phố, trong im lặng, trí óc tôi bắt đầu ôn lại những lời nói của Kurt ngày hôm ấy, tất cả những gì chúng tôi đã từng thảo luận trước đây, và những diễn biến dẫn đến đêm ấy. Và đến lúc tôi thả hai người bạn của tôi xuống, tôi bắt đầu thấy một bản đồ mới của thế giới, một cái bản đồ đơn giản vô cùng nhưng những điều nó ám chỉ có thể làm người ta ngạt thở. Chúng ta luôn luôn chơi trên sân của người da trắng, Ray đã nói với tôi, theo luật lệ của người da trắng. Bất cứ điều gì ông da trắng quyết định làm, đó là quyết định của ông ta chứ không phải của anh, và bởi vì cái quyền lực căn bản mà ông ta có để kềm chế anh, bởi vì nó đã dẫn trước và sống lâu hơn những động cơ thúc đẩy và khuynh hướng cá nhân của ông ta, bất cứ sự phân biệt nào giữa người da trắng tốt và người da trắng xấu không còn mấy quan trọng.

Thật ra, bạn cũng không thể biết chắc tất cả những thứ mà bạn cho là biểu hiện của tính chất đen nguyên thủy của bạn – bản tính khôi hài, âm nhạc, cái vỗ vai thân mật của người anh em đồng chủng – đã được chính bạn tự do chọn lựa. Ở mức độ tốt đẹp nhất, những điều kể trên là chỗ trú ẩn; ở mức độ xấu xa nhất, đó là cái bẫy.

Theo lối lý luận quanh quẩn này, chỉ có một điều bạn có thể chọn là của chính bạn là sự triệt thoái vào trong cái vòng phẫn nộ được xiết dần và xiết dần, cho đến lúc khái niệm da đen chỉ có nghĩa là kiến thức về chính sự bất lực của bạn, sự thất bại của riêng bạn. Và cái mỉa mai cuối cùng: liệu bạn có nên từ chối sự thất bại này và trút nó lên đầu của những người giam giữ bạn, vì trong trường hợp này họ cũng có một cái tên cho hành động mà họ cho là đổ tội này, cái tên có thể cho bạn vào tròng một cách hiệu quả: Đa Nghi. Quân phiệt. Bạo động. Mọi đen.

Nguồn:  Obama: my lessons in racism (The Sunday Times, September 6, 2007)

Chú thích:

[1] Pop culture hay popular culture bao gồm tất cả những bộ môn như nghệ thuật, thời trang, phim ảnh, TV, nói chung những bộ môn có tầm ảnh hưởng rộng lớn đến xã hội và được chấp nhận bởi tập thể đa số. Trong khuôn khổ bài này xin tạm dùng chữ văn hóa phổ thông dù biết là không thể diễn tả hết ý.

[2] Marvin Gaye (1939-1984) ca sĩ kiêm nhạc sĩ, xử dụng pianist và trống, nổi tiếng thời 60 với nhạc woo-dop và là ca sĩ đơn ca có số băng nhạc bán chạy với những bài hát như The Prince of Motown và The Prince of Soul.

[3] Một chương trình âm nhạc và khiêu vũ trên TV rất nổi tiếng kéo dài 35 năm, bắt đầu từ năm 1970 chuyên trình diễn âm nhạc thể loại blue, soul, và hip hop.

[4] Richard Pryor (1940-2005) nhà văn kiêm diễn viên Mỹ, chuyên về hài kịch.

[5] Ở đây tác giả dùng chữ ship làm gợi nhớ đến người nô lệ được chở đến các quốc gia khác bằng tàu.

[6] Gym rats dùng để chỉ những người luôn luôn có mặt ở phòng thể thao

[7] Một cách nói tắt của chữ racoon là một động vật đuôi dài, lông xám gần mắt có khoang đen

[8] Đạo luật của Jim Crow (1876 – 1965) bắt buộc người da trắng và người da đen không được dùng chung những công trình công cộng.

[9] Trước kia người da đen bị bắt ngồi các băng ghế sau trên xe buýt, nhường chỗ cho người da trắng. Năm 1955 Rosa Park phản đối việc này và từ đó nảy sinh một cuộc biểu tình rất lớn đòi quyền bình đẳng.

[10] Julius Irving, người chơi bóng rổ nổi tiếng đã mang về cho đội của ông ba lần giải bóng rổ thế giới. Ông được mệnh danh Dr. J vì ông đã biểu diễn phương pháp chơi rất chính xác

[11] Trong câu này Obama đã dùng cách phát âm của người da đen.

[12] Một cách chào người da đen thường hay dùng.

@

Quyển sách này có lẽ đã được dịch ra tiếng Việt nhưng đăng ở đây thì bạn được đọc free.

TGIF

Nếu bạn hỏi TGIF là cái quái gì đây, xin thưa nó có nghĩa là Cám ơn Trời, hôm nay thứ Sáu rồi, viết tắt của chữ Thank God, It’s Friday.

Mấy ngày qua, báo đưa tin một đứa bé ba tuổi chui hàng rào len vào chuồng của con dã nhân tên là Harambe. Để cứu đứa bé, người ta bắn chết Harambe đã mười bảy tuổi. Loại dã nhân thuộc loại hiếm đang dần dần thất truyền. Ông Giám Đốc Sở thú Cincinnati, người cho phép bắn Harambe, bị cộng đồng phản đối dữ dội. Người ta cho rằng quyết định của ông là vội vàng và sai lầm. Hiện Cảnh Sát đang mở cuộc điều tra để xem có cần phải đưa cha mẹ đứa bé ra tòa để xử tội hay không. Trước nhất là tội bất cẩn có thể làm hại đến mạng sống đứa con. Có nhân chứng bảo rằng nghe đứa bé nói đùa sẽ chui vào chuồng Harambe. Ai là người có lỗi trong cái chết của Harambe?

Tội nghiệp ông Giám Đốc. Đặt tôi ở vị trí của ông có lẽ tôi cũng sẽ quyết định như thế. Dẫu yêu thương loài vật và Harambe là tài sản quí giá của thiên nhiên cũng như công chúng, bảo vệ sinh mạng con người vẫn ưu tiên. Nhiều người, kể cả chuyên gia, cho là Harambe không cố ý làm hại đứa bé, có lẽ còn bảo vệ đứa bé nữa, nhưng làm sao biết được Harambe không vô tình làm chết đứa bé. Chỉ cần Harambe lối đứa bé đi đụng vào viên đá hay gốc cây cũng đủ vỡ đầu hay dập nội tạng mà chết. Đứa bé mà lỡ chết thì cha mẹ nó sẽ thưa kiện lôi thôi, còn Harambe chết thì sao? Nhưng tại sao không bắn thuốc mê thôi? Không có thuốc mê sẵn sàng?

Giả tỉ như rơi vào chuồng Harambe không phải là đứa bé mà là một người đại gian ác, có tội tiêu diệt một chủng tộc, hay tàn sát rất nhiều người đối lập chính trị, như Hitler, Stalin, Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bình, và tương lai là họ Tập, thì sao?

Thú vật có yêu loài người không? Yêu chủ không. Tôi nhớ một nhân vật trong quyển Life of Pi, hình như ông nội của nhân vật, bảo rằng con thú nó không có tình yêu thương giống như con người, chỉ xem con người như nguồn thức ăn của nó. Bởi thế, con người, nhất là nhân vật trong truyện hãy tập cho quen với ý nghĩ này, để mai sau có mất con thú yêu thương của mình thì cũng không bị choáng.

Thỉnh thoảng tôi tự hỏi, con mèo hoang Boyfriend có nhớ tôi không. Những ngày lạnh nhất trong mùa đông vắng mặt nó tôi vẫn tự hỏi không biết nó còn sống không. Bây giờ thì tôi vững tin là nó có chủ nuôi, mùa đông lạnh nó được vào nhà. Mùa hè ấm áp thì bị đuổi ra ngoài. Mỗi lần chúng tôi ăn thịt gà hay thịt vịt ông Tám để dành xương (còn dính rất nhiều thịt) cho nó. Còn Nora thì vẫn được cho ăn vài miếng thịt nạc nho nhỏ. Không tiếc gì với Nora chỉ sợ nó béo phì.

Boyfriend là một con thú rất khôn và không ngoan. Nó ranh mãnh, lém lỉnh, và khôn ngoài sức dự đoán của chúng tôi. Ông Tám có đặt câu hỏi, tại sao Nora không bao giờ nhảy lên bàn ăn thức ăn, hay khui nắp hộp chứa thức ăn của nó. Thức ăn cho Nora tôi mua một bao 7lbs,  cho vào cái hộp có nắp đậy. Mỗi ngày chỉ cho hai muỗng nhỏ, thế mà nó vẫn béo. Nora đẹp, khá đài các và rất yểu điệu. Boyfriend thì hoang dã, và khá du đãng 🙂

Có một buổi tối trời nóng, chúng tôi để cửa cho Nora có thể ra vào. Buổi sáng thức giấc tôi thấy chén thức ăn của Nora đã hết, chén nước dính đầy bụi bẩn, dấu chân mèo đầy trong phòng, và hộp thức ăn ngã đổ tung tóe. Tôi đoán ngay là Boyfriend đã biết mở cửa sổ lưới dành cho Nora, biết cách vào và biết lối ra, biết mở cả hộp thức ăn. Đoán là Boyfriend vì Nora không bao giờ làm dơ chén nước của nàng và không bao giờ lục lọi hộp thức ăn. Tôi cho Boyfriend ăn đầy đủ, ăn nhiều hơn Nora, trước khi đi ngù bao giờ tôi cũng cho Boyfriend ăn. Và chén nước dành riêng cho Boyfriend bao giờ cũng rơi đất cát vào rất bẩn.

Ngày nào Boyfriend cũng đến nằm ngó chăm chăm vào cửa sổ. Lúc sau này Nora sợ Boyfriend đến độ không còn dám ra ngoài nếu có Boyfriend lảng vảng sau nhà. Và cái chén thức ăn của Nora từ khi bị Boyfriend chạm vào thì Nora không chịu ăn nữa. Tôi phải đem rửa cho sạch thì Nora mới ăn.

Có lẽ thú cũng giống như người, hoàn cảnh khó khăn thường làm cho con người khôn hơn, biết tìm cách sống giỏi hơn. Phải vậy không?

20160601_190543 (360x640)

Thú nhà, thú rừng, và thú hoang

chim bồ câu nằm giữa trời nắng trên sân nóng
Bồ câu có lẽ bị bệnh hay bị thương, nằm giữa sân nóng trời nắng chung quanh là hàng quán bán thức ăn. Tôi muốn cầm nó lên để vào bóng mát, nhưng sợ bị lây bệnh. Thế mới biết mình là người nhưng thiếu lòng nhân từ.
rùa
Có cái khung gỗ bao chung quanh hình rùa.
đi rừng gặp nai
Nai ở chung quanh nhà tôi thì thường hay gặp nhưng đi rừng thì ít khi gặp nai. Sáng hôm ấy gặp chú nai này chạy nhanh khủng khiếp. Ra thật xa chú đứng lại nhìn chúng tôi.
sóc trong công viên
Sóc.
chim robin
chim robin, mùa này rất nhiều, tung tăng ở sân cỏ nhặt côn trùng.
20160529_131924 (640x360)
Tha về cho chủ
20160601_190542 (360x640)
Bây giờ leo lên ghế nằm nghỉ ngơi
người lớn và trẻ em xem rùa
Cả hai ba gia đình xúm xít ngắm nhìn con rùa. Vài người mẹ lấy ảnh trên sách hướng dẫn chỉ ảnh rùa và giải thích cho con.
dẫn đường
Anh cẩu này thì dẫn đường cho ba người chủ
con sóc nhỏ
Một con sóc trong công viên. Mùa này sóc thường gầy, có lẽ vừa hết mùa đông và mới ra khỏi tổ
20160529_132026 (640x360)
Thấy thương chưa?
chim làm tổ gần mái nhà
Chim sẻ làm tổ gần mái nhà. Chim làm tổ ở mái nhà này có lẽ nhiều lắm bay ra bay vào kêu ríu rít um sùm.
20160529_131950 (640x360)
Chó bơi đi theo món đồ chủ ném ra xa
20160529_131917 (640x360)
Nhặt món đồ
em xinh em đứng một mình cũng xinh
Mùa này chim và vịt hầu như quay trở về quê nhà gần hết. Chỉ còn lại một con lạc đàn
sóc lẫn trong màu lá khô
Sóc nhỏ bé lẫn vào trong đống lá khô, nhìn kỹ thấy đôi mắt đen như hạt cườm.
cô chủ và con chó đi rừng
Đi rừng gặp anh cẩu này đi hộ vệ cô chủ
20160530_094558 (360x640)
Mèo hoang tên boyfriend đến nằm chờ ăn

Công viên Nhật Bản ở Brooklyn

Nóng liên tiếp cả tuần, hai ngày trước 34 hay 35 độ C. Hôm nay mưa xuống mát mẻ còn lại chỉ 25 độ C. Thật là độ mát lý tưởng của mùa hè. Lại mưa nữa nên không phải đi đâu cả, ngồi ở nhà tám chuyện bâng quơ trên blog thôi.

Qua rồi những ngày căng thẳng của cá chết, những ồn ào nhộn nhịp của chuyến thăm Việt Nam của Tổng Thống Obama, tiếp nối của những ngày phương du xuân thảo địa, và sẵn có quyển sách bỏ túi Shinto của Ian Reader, tôi kể thêm các bạn nghe về công viên Nhật Bản ở Brooklyn.

Thành phố New York có 5 boroughs, Brooklyn là một trong 5 boroughs này. Borough tạm dịch là quận hay khu.

cổng vào công viên phần công viên Nhật

Đây là cổng vào. Tôi gọi tắt là Công viên Nhật Bản chứ nguyên tên của công viên là Japanese Hill-and-Pond Garden, công viên đồi và hồ kiểu Nhật, văn vẻ hơn tôi đoán có thể gọi là Sơn Hồ Viên. Hôm chúng tôi đến có nhiều toán học sinh, nhỏ từ năm sáu tuổi, lớn có thể mười sáu mười bảy tuổi đi xem công viên. Các học sinh mặc áo xanh, màu ngọc hay màu lá, dường như cũng là một cách ủng hộ phong trào bảo vệ thiên nhiên và môi trường.

sơ đồ của công viên Nhật Bản

Ở gần lối vào có cái sơ đồ  của công viên, bắt đầu mở cửa từ năm 1915, là công viên Nhật đầu tiên được kết hợp (nằm trong và là một phần của công viên Hoa Kỳ). Như thế chứng tỏ là Nhật đã có bang giao với Hoa Kỳ từ trước khi hai bên đánh nhau (thế chiến thứ Hai). Người Nhật đầu tư khuếch trương văn hóa Nhật Bản rất qui mô. Hằng năm đều có lễ hội mừng hoa đào rất lớn ở Washington D. C. thủ đô của Hoa Kỳ. Và ở rất nhiều thành phố lớn trên mọi tiểu bang của Hoa Kỳ, du khách đều tìm thấy công viên Nhật Bản xây dựng rất qui mô và đẹp mắt. Công viên Nhật là sự kết hợp hài hòa của thiên nhiên và nhân tạo, luôn có năm yếu tố (ngũ hành) trong triết học Đông phương. Người đi vòng quanh hồ thưởng ngoạn đồi, đá, hồ, cá, cây cối. Cây có liễu thướt tha, thông tùng sừng sững, cây loại hoa như đào được cắt xén theo hình đám mây. Mùa xuân người sẽ thấy những tấm mành hoa đào hay những cụm hoa đào như những áng mây màu hồng, màu tím nhạt, màu trắng.

Hễ bước vào công viên Nhật, du khách không khỏi nhìn thấy những cột đèn lồng (lantern), một nét đặc thù của văn hóa Nhật. Hồi đi xem Công viên Nhật ở Austin, tôi đã có chụp ảnh một số đèn lồng. Ở công viên Nhật ở Brooklyn tôi thấy có vài cái. Nếu bạn chưa xem ảnh đèn lồng ở Austin xin trở lại xem ở vài bài trước.

cột đèn lồngcột đènđèn lồng

Cách thiết kế của cột đèn lồng Nhật (toro) theo nguyên tắc ngũ hành tuy nhiên có khi không đủ cả năm. Chân nối vào trong đất đá (địa). Đèn lồng của Nhật thường làm bằng đá, gỗ (mộc), hay bê tông (xi măng), và có khi tùy theo thời cũng làm bằng đồng(kim). Ở giữa cột là đèn (hỏa) đầu cột chạm vào trời (thiên). Đèn thường được trồng dọc theo mé hồ để soi sáng, có khi hai chân đèn chạm vào nước (thủy).

hai pho tượng đá trước ngôi đền làm mẩungôi đền thờ Thần Đạo làm mẩu trưng bày

Như đã nói ở những bài trước, hễ ở đâu du khách nhìn thấy cổng đỏ torii thì biết là ở gần đó có đền thờ Shinto. Đây là đền Shinto trong vườn Nhật Brooklyn, do Takeo Shiota thiết kế. Shiota cũng là kiến trúc sư thiết kế công viên Nhật. Trước đền là tượng của hai con chồn. Thọat nhìn tôi tưởng là chó, có lẽ vì nhớ tới cuốn phim Hachita con chó trung thành, và biết người Nhật quí loại chó săn sống ở miền Bắc nước Nhật, Akita. Nhìn kỹ lại thấy giống chồn tôi ngờ ngợ nhớ lâu lắm rồi tôi đọc huyền thoại Nhật thấy có nói đến chồn, không hẳn là thần, nhưng là linh vật. Trong quyển Shinto cũng có nói sơ qua về tượng chồn đặt trước đền thờ.

Đa số người Nhật theo Thần Giáo (Shinto) tuy trước kia Shinto chỉ là một nhánh nhỏ của Phật Giáo Nhật Bản. Đền Shinto trước kia xây bên cạnh hay phía sau chùa. Người theo Shinto tin là mọi vật đều có anh linh, vì thế một vị tướng, một cái cây lâu đời, rừng, núi đồi, biển cả, hay một con thú khôn ngoan tuyệt diệu đều có thể là thần và được thờ. Những vị thần anh linh này là kami. Trong các vị thần to lớn và nổi tiếng trong Thần Giáo có Thần Canh Nông (Inari). Chồn không là thần (kami), chỉ là sứ giả của thần Canh Nông vì bản chất thông minh và khôn khéo.

 

Đọc là duyên

Trái ngược với nhà văn, nhiều người than phiền bị bế tắc. Vì không là nhà văn nên tôi không bao giờ có cảm giác viết … không ra. Khi tôi im lặng, không viết gì, chỉ đăng hình chụp đi chơi vớ vẩn, hay những cái gọi là “filler” cho đỡ trống trải, đó là vì tôi bận quá. Tôi bận nhiều thứ, trong đó có cái gọi là bận đọc. Nhiều khi tôi chỉ muốn đọc chứ không muốn viết gì cả. Tôi như một cô bé học trò, đến cuối mùa phải thi, chợt nhận ra có nhiều bài vở quá, nếu không học sẽ không được lên lớp. Cũng có khi vì tôi có quá nhiều đề tài muốn viết mà không đủ thì giờ dành riêng cho một chủ đề nào để viết cho đàng hoàng tươm tất.

Tôi đọc vì tò mò. Thí dụ như tôi xem phim Trumbo, về một nhà viết phim ảnh tài ba, phim của ông được nhiều giải thưởng, trong đó có Roman Holidays (người nào ngày xưa đọc Tuổi Ngọc ắt phải biết truyện này, được dịch ra và đăng từng kỳ, ai dịch thì tôi không nhớ), tôi tự hỏi vì sao một số các nhà văn của Hoa Kỳ, sống trong chế độ tư bản, lại tham gia đảng Cộng Sản. Chỉ từ cái thắc mắc này tôi đọc vài cuốn sách loại biên khảo. Rồi lan man qua vài câu hỏi khác tôi đọc một số chủ đề khác. Đọc xong thấy không có gì đáng viết ra vì vẫn còn thắc mắc một số điều nho nhỏ khác. Sau đó, quên gần hết những điều mình đã đọc. Bây giờ ngồi đây chẳng còn nhớ mình đã đọc gì, đã thắc mắc những gì.

Càng ngày càng nhận thấy, ngay cả chuyện đọc cũng là duyên. Đăng cái ảnh cánh cổng đỏ torii xong, lại tình cờ nhặt được một quyển sách nhỏ trong thư viện bỏ túi. Quyển sách nói về tôn giáo Shinto (Thần đạo) của Ian Reader. Mở ngay trang đầu tiên có mục lục tôi thấy trang 16 có torii – The Shinto Gateway nên mang về đọc tiếp. Nhờ quyển sách bé này tôi thấy thêm vài chi tiết về văn hóa Nhật, mà lúc trước tuy nhìn nhưng không thấy.

Torii thường được sơn màu đỏ sậm (vermillion) nhưng cũng có khi sơn đen, thường được làm bằng gỗ, nhưng cũng có khi làm bằng xi măng (concrete). Torii là biểu tượng phổ thông nhất và được chụp ảnh nhiều nhất. Ở Nhật Bản có lẽ có cả mấy chục ngàn cái torii, xuất hiện khắp nơi. Ai đến thăm Nhật Bản có lẽ đều nghe danh nếu không tận mắt nhìn thấy torii của đền thờ Itsukushima, mọc lên từ giữa biển duyên dáng chào mừng du khách.

Như đã nói ở phần trước, cổng đỏ torii là biểu tượng của Shinto, cứ thấy cổng đỏ là biết gần đó có ngôi đền thờ Thần Đạo. Torii cũng nói lên mối quan hệ chặt chẽ của Thần Đạo với nền văn hóa nông nghiệp Nhật Bản. Tuy nhiên torii không chỉ xuất hiện ở thôn quê, mà hầu hết ở tất cả mọi nơi, từ thâm sơn cùng cốc đến biển cả đến núi non, cả những nơi hoang phế, và ngay cả trong trung tâm thành phố.  Torii được xây trên nóc của tòa nhà tổng hành dinh của công ty mỹ phẩm Shiseido, Ganza – trung tâm của Tokyo.

This slideshow requires JavaScript.