BƯỚM (3)

Người Nhật và người Trung Hoa tin bướm là linh hồn của người kể cả người còn sống hay đang hấp hối.  Người Hy Lạp thời cổ xưa cho rằng bướm là biểu tượng của linh hồn người chết.  Chữ bướm trong thời đại Hy Lạp cổ xưa là chữ “Psyche”, được dịch ra là “linh hồn”.  “Psyche” hay “linh hồn” cũng là tên một người phụ nữ.  Nàng là người yêu của Eros, thần ái tình trong huyền thoại Hy Lạp.  Eros cũng chính là Cupid, thần ái tình của huyền thoại La Mã.  Trong các bức tranh về cặp tình nhân này, người ta thường cho bướm vây quanh họ.  

Thần Eros là con trai của Aphrodite và Hermes.  Vị thần này chọn một người dương thế làm vợ với điều kiện nàng không được phép nhìn thấy mặt của Eros và vị thần này chỉ đến thăm vợ vào ban đêm.  Những đêm họ gặp nhau là những đêm hạnh phúc ngất ngây đầy đam mê; thế nhưng Psyche lại lo lắng là chồng của nàng chỉ là một con quái vật mặt mũi xấu xí hung tợn.  Psyche thổ lộ với chị của nàng và vâng theo lời xúi giục của chị, Psyche giấu một con dao và nến trong giường trước khi Eros đến thăm nàng.  Sau khi chồng ngủ mê, Psyche lén đốt nến lên và ngắm nghía khuôn mặt của chồng.  Nàng ngạc nhiên khi thấy chông không phải là một con quái vật ghê tớm như nàng tưởng tượng.  Trái lại đây là một thanh niên có gương mặt rất đẹp chỉ có điều khác thường là trên lưng anh có đôi cánh như loài bướm.  Vì bất cẩn nàng đánh rơi vài giọt nến  lên mặt thần Eros làm Eros tỉnh giấc.  Tức giận vợ đã chẳng tuân lời Eros vĩnh viễn xa rời người vợ thế nhân này.

Bướm là tượng trưng của tự do hay là niềm mơ ước được tự do.  Henri Charrière, người bị án tù chung thân khổ sai vì những hành động phạm pháp trầm trọng.  Muốn tự do ông ta đã tìm cách vượt ngục rất nhiều lần và vì thế được đặt cho biệt danh Papillon, tiếng Pháp có nghĩa là bướm.  Lần cuối cùng, ông vượt thoát một trại tù rất hiểm nghèo là đảo hoang ở giữa biển khơi.  Thành công, ông viết hồi ký có tựa đề là Papillon.

Tình yêu chân chính thường vượt qua những định kiến của xã hội chẳng hạn như tình yêu của con bướm trên cành cây olive là một chuyện thần tiên cổ tích của Đức được Folke Tegetthoff, một tác giả danh tiếng người Đức kể lại.  Bướm ngày còn là con sâu sống trên cành olive.  Cả hai đều không thể nhìn thấy mặt nhau vì cây olive bị mù còn con bướm thì vì nằm trong kén nên không thể nhin thấy thế giới bên ngoài.  Cùng mang mặc cảm xấu xí  và cùng thèm muốn được yêu thương, nên cả hai đã lừa dối lẫn nhau và khen nhan sắc của nhau.  Khi con sâu chuyển mình trở thành bướm, nhờ thoát xác nên nó có thể nhìn thấy.  Cây olive lo lắng là con bướm khi nhìn thấy hình dáng của nó sẽ không còn yêu thích và sẽ bay đi nhưng trái lại con bướm đã rất yêu cây olive và ở lại.

BƯỚM 2

34Cánh bướm xanh này thuộc họ Morpho thường thấy ở Mexico (Mễ Tây Cơ), phía Bắc của Argentina (Á Căn Đình), hay phía Nam của Brazil (Ba Tây) là một trong những loại bướm nổi tiếng đẹp nhất trên thế giới.  Màu xanh óng ả của cánh bướm không phải được cấu tạo bởi sắc tố mà do bởi nhiễu xạ và sự kết hợp của những làn sóng của ánh sáng.  Hình sau là Gaudy commodore (Precis octavia, Nymphalidae) minh họa loại bướm vào mùa mưa.  Lúc trời khô bướm màu nâu sậm hơn.

Monarch (Danaus plexippus) còn gọi là milkweed butterfly nổi tiếng là loại bướm thiên di.  Vào tháng Tám chúng bay về miền Nam như Mexico hay cư trú ở miền Nam nước Hoa Kỳ như Pacific Grove Santa Cruz.  Chúng quay trở lại miền Bắc nước Mỹ vào mùa Xuân.  Chúng thường xuyên trở lại nơi chúng đã cư ngụ dù đã trải qua mấy đời bướm.  Đây là một chủ đề mà các nhà khoa học vẫn còn đang nghiên cứu.  Loại bướm này rất thích milkweed và butterfly bush.

Người Trung Hoa tin rằng bướm bay từng đôi là biểu hiện của tình yêu. Chắc là mọi người đều nhớ câu chuyện tình của Lương Sơn Bá và Chúc Anh Đài.  Khi Lương Sơn Bá đã chết vì lao phổi, Chúc Anh Đài đến trước mộ người yêu than khóc.  Trời bỗng nổi cơn giông bão, sét đánh vỡ mộ của Lương Sơn Bá ra làm đôi.  Khi Chúc Anh Đài bước vào mộ thì mộ khép lại. Sau đó người ta thấy có một đôi bướm trắng từ trong mộ bay ra.  Ngoài ra truyện cổ Trung Hoa có kể rằng: Trang Chu người sống ở Tống, tác giả bộ Nam Hoa Kinh, quan niệm vạn vật vũ trụ là một khối, không có lớn nhỏ, sang hèn, phải trái, vì tất cả chỉ là tương đối.  Triết lý của ông là hãy để cho con người tuyệt đối được tự do và bình đẳng.  Ông quan niệm sở dĩ xã hội xáo trộn vì nhân loại bị bó buộc trong khuôn khổ luật lệ và không được phát triển tự nhiên theo bản chất của mỗi người.  Có lần ông nằm mơ thấy mình hóa bướm đi chu du khắp thiên hạ không màng chuyện thế nhân.  Khi tỉnh giấc thấy mình là người ông hoang mang tự hỏi không biết mình nằm mơ hóa thành bướm hay bướm hóa thành mình.

Người Nhật xem bướm là biểu tượng của linh hồn của người ta không kể là người sống, hấp hối, hay đã khuất.  Một trong những điều dị đoan của người Nhật là nếu có một cánh bướm bay vào đậu ở phòng dành cho khách và đậu sau mành trúc, người yêu quí nhất của chủ nhà sẽ đến thăm.  Đa số những điềm dị đoan từ bướm đều là điềm không hay.  Khi Taira no Masakado, một địa chủ giàu có thuộc dòng hiệp sĩ đang bí mật tổ chức lật đổ chính quyền, thủ đô của Kyoto bị bướm tràn ngập đến độ dân cư sợ hãi cho là điềm xấu đến với Nhật Bản.

Trong quyển Memoirs of a Geisha (Hồi ký của Kỹ Nữ) của Arthur Golden có một đoạn như sau:  Hai chị em của Chiyo bàn nhau bỏ trốn trà viện.  Người chị trốn thoát nhưng không thể mang Chiyo theo.   Sau hai ba ngày chờ chị nhưng không biết tin, Chiyo đi giặt giẻ lau.  Lúc ấy có một con bướm bay chập chờn và đến đậu trên tay của Chiyo rồi chết đi.  Cho là đây là điềm của trời phật báo cho Chiyo biết vận mệnh của mình, Chiyo gói bướm vào một miếng giẻ cô bé đã giặt và dấu trong một cái hốc dưới nền nhà.   Một năm sau, Chiyo bắt đầu dậy thì và trở nên xinh đẹp.  Vì xinh đẹp nên cô bị Hatsumomo, một người kỹ nữ nổi tiếng mà Chiyo đang hầu hạ để học nghề làm geisha, lo sợ là nhan sắc của Chiyo sẽ lấn át mình nên đối xử với Chiyo rất khắc nghiệt.  Rất muốn thoát khỏi cuộc sống khốn khổ này Chiyo cầu nguyện ơn trên ban cho mình một dấu hiệu để định hướng tương lai của mình và Chiyo chợt nhớ đến cánh bướm mà cô đã đem chôn.  Khi Chiyo trở lại nơi cô đã chôn xác bướm, và mở mảnh vải mà cô đã dùng để trang liệm cánh bướm này, Chiyo ngạc nhiên là cánh bướm vẫn còn nguyên vẹn hình dáng và màu sắc.  Màu bướm gợi Chiyo nhớ đến màu áo mà mẹ cô đã mặc mỗi khi tối tối đi chơi bài với hàng xóm.  Cuộc đời của Chiyo thay đổi như một dòng suối chảy xiết trong những năm vừa qua trong khi cánh bướm như một hòn đá không hề thay đổi sắc diện.  Chiyo sờ cánh bướm thì chúng vỡ vụn.  Lúc ấy cha mẹ của Chiyo đã qua đời, còn chị của Chiyo không biết lưu lạc phương nào, Chiyo quyết định xem như quá khứ của mình đã chết. Cũng ngày hôm ấy Chiyo gặp Chairman (Giám đốc) của một công ty lớn, về sau trở thành người Chiyo yêu đến hết cuộc đời.
Nhắc đến bướm trong văn học và nghệ thuật không thể nào không nói đến vở nhạc kịch Madame Butterfly của Giacomo Puccini.  Puccini viết vở nhạc kịch này năm 1904 dựa vào một truyện ngắn và một truyện dài.  Truyện ngắn Madame Butterfly của John Luther Long viết năm 1898 và David Belasco chuyển thành kịch nói.  Truyện dài Madame Chrysanthème của Piere Loti ra đời vào năm 1887.  Tuy nhiên theo một học giả người Hoa Kỳ, Arthur Groos, cho rằng vở nhạc kịch này được dựa vào một chuyện có thật xảy ra ở Nagasaki vào những năm đầu của thập niên 1890.  Vở kịch này có ảnh hưởng rộng lớn đến nhiều vở nhạc kịch viết sau này trong đó có Miss Saigon.  Vở nhạc kịch này nói về một người geisha tên là Cio Cio San có nghĩa là Madame Butterfly hay tạm dịch là tiểu thư Bướm, đã ký hợp đồng phục vụ cho một Trung Úy Hải Quân Hoa Kỳ tên là Pinkerton.  Hợp đồng được ký 999 năm nhưng mỗi tháng có thể tái hợp đồng.  Pinkerton ái mộ vẻ đẹp ngây thơ trong trắng của Cio Cio San.  Nàng như một cánh bướm bay chập chờn và đáp xuống cành hoa duyên dáng nhẹ nhàng.  Pinkerton nhất quyết phải chiếm đoạt nàng cho dù có phải làm hỏng cánh của nàng tiên bướm.  Tuy nhiên, thật lòng ông ta chỉ muốn chăn gối tạm thời với nàng Bướm cho đến khi ông ta chính thức thành hôn với một người vợ Mỹ. Pinkerton về Mỹ ba năm không biết là Cio Cio San đã có mang với ông một bé trai.  Cuộc sống của Cio Cio San bắt �
�ầu túng hụt và có người mai mối giúp cho nàng được kết hợp với hoàng tử  Yamadori nhưng Cio Cio San cương quyết từ chối.  Nàng tin chắc là Pinkerton sẽ cưới nàng làm vợ chính thức khi biết nàng đã mang cho ông một con trai.  Cio Cio San thà chết chứ không muốn trở về với nghề geisha. Pinkerton trở lại Nagasaki có mang theo người vợ Mỹ.  Khi Cio Cio San biết Pinkerton đã cưới vợ nàng đồng ý hy sinh giao đứa con cho Pinkerton đem về Mỹ nuôi nấng.  Để bảo vệ danh dự của mình nàng tự tử bằng thanh gươm mà ngày xưa bố nàng đã dùng để tự tử khi bảo vệ danh dự của ông.

BƯỚM (1)

12

Ngày 4 tháng Tư năm 2009 tôi đến Washington D. C. Mục đích chính của tôi là đi xem hoa anh đào nở.  Hoa anh đào thì hầu như có khắp nơi ở Bắc Mỹ và đã dần dần lần lượt nở.  Newark, thành phố lớn nhất của New Jersey, tiểu bang tôi đang ở, cũng có nhiều hoa anh đào; nhất là ở công viên Branch Brook nghe nói là có 4000 cây hoa anh đào, nhiều không kém Washington D.C.  New Jersey vì ở phía bắc của Washington D. C. nên hơi lạnh hơn khoảng chừng 5 hay 7 độ F, nên hoa nở muộn hơn.  Tuy nhiên lần này tôi đến D. C. không phải chỉ xem hoa anh đào nở mà còn để xem lễ hội mừng hoa anh đào (Sakura Matsuri) do người Nhật tổ chức kéo dài suốt hai tuần.  Họ được phép dùng cả mấy quảng đường ở ngay trên những con đường chính rất nhộn nhịp của D. C. để trình diễn âm nhạc, nghệ thuật cắm hoa, kiếm thuật, võ thuật, và trưng bày tranh ảnh văn hóa Nhật. Người tham dự lễ hội này rất đông và đến từ khắp nơi trên thế giới.  Tôi có trò chuyện với vài người du khách và được họ cho biết là họ đến từ Ấn Độ.  Vì không có nhiều thì giờ nên tôi không thể xem tất cả những gì tôi muốn xem dù rằng tôi vẫn biết nơi đây qui tụ cả chục viện bảo tàng đồ sộ nhất và danh tiếng nhất Hoa Kỳ.  Vì thế tôi giới hạn ước muốn của mình và chỉ chú trọng một vài mục tiêu.  Ngoài xem hội hoa anh đào nở tôi có chủ ý muốn xem đồ gốm sứ của Việt Nam ở viện bảo tàng Freer Gallery of Art, một viện bảo tàng khá nhỏ so với các viện bảo tàng chung quanh.  Điểm đặc biệt nhất của các viện bảo tàng ở Washington D. C. là hầu hết đều mở cửa miễn phí.  Trong khi ở New York người vào xem các viện bảo tàng như MOMA hay MET phải trả lệ phí vào cửa khoảng hai mươi đô la.

Ngày đầu tôi đi xem hội chợ hoa anh đào.  Ngày thứ nhì tôi bắt đầu ở viện bảo tàng Smithsonian National Museum of Natural History (Viện Bảo Tàng Lịch sử Thiên nhiên).  Đang ngắm kiến trúc đồ sộ của viện bảo tàng tôi chợt thấy một tấm bảng giới thiệu triển lãm hoa lan.  Chương trình triển lãm này có tên là “Orchids through Darwin’s Eyes” hay Quá trình tiến triển của Hoa Lan dựa trên lý thuyết của Darwin.  Đứng giữa hằng vạn giống lan tôi nghĩ đến một vở cải lương rất ăn khách ở Việt Nam “Lan và Điệp” vì hễ nói đến lan thì người ta dễ liên tưởng đến bướm.  Khi bước ra khỏi phòng triển lãm hoa lan tôi nhìn thấy một nhánh trong viện bảo tàng có treo lủng lẳng vài mẫu hình bướm và thú vị khám phá là ở ngay giữa phòng triễn lãm là một nhà kính chứa toàn hoa tươi và bướm.  Trước đó bà chị tôi nhất quyết không chịu vào viện bảo tàng.  Chị bảo là chị chỉ thích xem người hay vật còn sinh động.  Viện bảo tàng chỉ là nơi trưng bày những gì đã chết hằng trăm hay hàng ngàn năm trước.  Để xem cuộc triển lãm đặc biệt này khách phải trả sáu đồng và muốn ở bao lâu tùy thích.  Nhà kính này có đèn thật sáng như một thứ ánh nắng nhân tạo, hơi nước được bơm vào để tạo độ ẩm nên có không khí giống mùa hè.  Bên trong có rất nhiều loại hoa thơm màu rực rỡ, những loại hoa nổi tiếng là quyến rũ bướm.  Người ta cũng cắt lát những loại trái cây có vị ngọt như dưa hấu, cam để bướm hút chất ngọt.  Có rất nhiều bướm và nhiều loại khác nhau.  Bướm bay chập chờn khắp nơi và đậu cả lên người đi xem.  Vì nóng và ẩm nên không ai có thể ở lâu.  Kể cả tôi là người vốn thích khí hậu mùa hè sau chừng nửa giờ đã cảm thấy ngột ngạt.  Sau khi xem xong, người xem được nhắc nhở phải cẩn thận giũ áo và xách tay để phòng hờ bướm chui vào người, áo, hay túi xách tay.

Bướm là một giống côn trùng thuộc họ Lepidoptera (cánh có vảy).  Khoa học gia đã ghi nhận là trên thế giới có khoảng chừng 20,000 loại bướm.  Phần lớn bướm sống vùng nhiệt đới; có khoảng chừng 700 loại bướm sống ở vùng Bắc Mỹ và Bắc Mễ Tây Cơ.  Người ta phân loại bướm bằng cách dựa vào cách kết cấu của đôi cánh, hay những loại cây cỏ mà bướm thường hay đẻ trứng.  Chẳng hạn như milkweed butterfly vì hút nhựa của cây milkweed, swallowtails vì cánh bướm có đuôi nhọn như cánh én, brushfoot butterfly bởi vì đôi chân của chúng ngắn và giống như cái cọ.  Bướm có đời sống rất ngắn ngủi từ lúc thoát xác biến thành bướm, bướm chỉ sống được hai tuần.  Bướm thường bay vào lúc ban ngày nên dễ bị nhận dạng và làm hại.  Bướm có công dụng gieo rắc phấn hoa giúp cây kết trái.  Tuy nhiên có nhiều loài bướm trứng và sâu của nó có thể tàn phá mùa màng.

Thông thường, bướm thích mùi hương và vị ngọt của hoa và trái.  Tuy nhiên loại bướm như anglewings và tortoishells thích những loại nhựa cây đã lên men, trái cây úng thối, phân súc vật và ngay cả mồ hôi của người ta vì cần chất muối.

Bướm có đời sống rất ngắn ngủi.  Nếu có điều kiện thuận lợi bướm cần từ một cho đến hai tháng từ lúc còn là trứng đến lúc thành bướm.  Tùy theo giống và thời tiết, ở miền Nam có thể có năm thế hệ bướm sinh ra rồi chết đi trong một năm.

Bướm có thể bay rất xa.  Loại bướm Monarch bay từ Mexico đến Mỹ đường bay dài từ 2500 cho đến 3000 miles. Cuối thu Monach bay về hướng Nam và quay về hướng Bắc khi bắt đầu mùa xuân và ở cho đến cuối thu.  Cũng như các loài chim thiên di và cũng giống như người di dân, mỗi cuộc thiên di bao gồm một lời hứa sẽ trở về đất tổ.

Lứa Đôi

đôi sáuđôi nămđôi bốnđôi bađôi haiđôi một

Tôi bị mất ngủ.

Người ta thường hay nói buồn ngủ, nhưng tại sao thức mà không vui?

Đây là những tấm hình chụp trong viện Bảo Tàng Khoa Học Tự Nhiên ở Washington D.C. khu vực trưng bày đá và đá quý.  Đá tự bản chất có gì khô khan nên người ta có câu hát em hỏi tôi phiến đá có tình yêu không.  Em hỏi tôi phiến đá có linh hồn không?  Linh hồn tôi nay là đá sỏi . . .

Ngay cả đá quý cũng chẳng có vẻ lãng mạn dẫu rằng người ta nói Diamond is girl’s best friend.  Tôi vào khu đá chẳng biết chụp gì nên chỉ lựa cái gì thành đôi thành cặp thì chụp.  Thế mà cũng được cả lô hình.

Những người lau kính nhà cao tầng

Chỗ tôi làm là tầng hai của một building.  Tuy là tầng hai nhưng phía dưới có 4 tầng được dùng làm chỗ đậu xe nên nó có độ cao của tầng thứ sáu.  Cứ vài tháng người ta lau kính một lần.  Đây là hình của hai người công nhân đang lau kính.