Đọc cho vui hay để buồn

Chiều nay đi làm về nhà không có ai.  Một người đang ở Việt Nam đi từ Lũng Cú đến mũi Cà Mau.  Một người đi vào trong rừng sát với biên giới tiểu bang Pennsylvania học nung đồ gốm.  Một người lang thang ở thành phố New York.  Tôi ngâm nước nóng đã đời rồi thay cái quần pajama rộng thùng thình dài lết phết với áo thun sát cánh và chiều nay, tối nay tôi chỉ viết về tôi.

Sáng vào trong văn phòng tôi bỏ ra nửa ngày thu dọn giấy tờ cho ngăn nắp.  Bao nhiêu công việc giấy má chất đầy mấy cái thùng giấy cho gọn gàng.  Không dám ném bỏ cái gì hết tại vì mấy ông cấp trên tôi rất bừa bãi đưa giấy tờ gì cũng mất hết và chỉ đi kiếm tôi mà hỏi.  Mùa hè bà con đi nghỉ hết vắng vẻ vô cùng, trời lại mưa nên không thể đi bộ nên tôi ngồi đọc hết quyển Những Nàng Mỵ Nương.  Với tôi, đọc cái gì viết cái gì cũng là chơi.  Như người ta chơi ô chữ, hay Sudoku.   Tôi làm việc nghiêm túc, kèn cựa, chen lấn mấy chục năm, bây giờ không thể làm việc nghiêm túc như thế nữa.  Đã có một thời việc làm là lẽ sống của tôi, nhưng bây giờ tôi không còn cái háo hức khao khát hay hoàn toàn sung sướng thỏa mãn với công việc nữa.  Tôi đã từ chối không nộp đơn cho những chức vụ quan trọng hay nhiều tiền hơn, thậm chí nếu người ta đặt vào tay tôi chức vụ cao hơn có lẽ tôi cũng sẽ từ chối.  Tôi bằng lòng với công việc hiện tại tôi đã quen người quen việc và tôi có thì giờ để đọc hay viết nhiều hơn.  Nhiều người cho đó là điên, cứ tìm cách thăng quan tiến chức rồi sau đó hãy làm biếng và chơi.  Càng lên cao càng có nhiều trách nhiệm và lương tâm mình không cho phép không hoàn thành nhiệm vụ, và người ta cũng chẳng để cho mình yên mà chơi.

Đọc cho vui, viết cho vui.  Tuy nhiên cái mà mình tưởng chỉ làm chơi gọi là cho vui có thể mang đến những bất an to lớn vô cùng.  Tôi với bản tính lì lợm cứng đầu nhưng cũng rất nhạy cảm do đó những chuyện liên quan đến chiến tranh tôi đều lẩn tránh.  Tôi không đọc sách, xem phim có chiến tranh Việt Nam mấy chục năm.  Tuy nhiên tôi rất ngạc nhiên là tôi có thể nghe những bài hát của Trịnh Công Sơn như xác người nào trôi sông, trôi trên ruộng đồng,… Có lần đọc trên mạng những câu hát này đêm đó tôi nằm mơ một giấc mơ thật kỳ lạ.  Tôi thấy nguyên một làng người chết, xác người nằm trên những cái bàn thật sạch trải khăn trắng, người chết mặc đồ cũng trắng.  Tôi không khóc nhưng nước mắt chảy quanh mi khi người chủ lễ hát và những người chung quanh cũng hát một bài hát rất buồn trầm đều như giọng thánh ca trong những ngôi nhà thờ cổ.  Người ta phun rượu quế lên những xác người để làm lễ tẩn liệm. Tôi tránh những gì liên quan đến chiến tranh VN vì nó làm tôi đau đớn quá.  Tôi biết tôi không thể nào làm nhà văn lớn được bởi vì tôi không dám nhìn thẳng vào nỗi đau của tôi.  Xem phim tôi vốn không thích những phim graphic như The Pianist hay những máu me của chương trình CSI.  Với tôi để diễn tả cái chết chỉ cần một tiếng nổ hay một cái giơ tay cũng đủ. Viết về văn học miền nam là đối diện với với những đau đớn ấy.  Cho dù tôi không trực tiếp cầm súng đánh nhau nhưng không phải vì thế mà chiến tranh  Việt Nam không ảnh hưởng sâu đậm đến tâm hồn tôi.  

Nhà cháy năm 63 tôi ở vất vưởng với anh tôi và chị tôi.  Sau đó về Tân Qui Đông ở.  Không nhớ bom dinh Độc Lập vào năm nào, có lẽ là năm 64 khi Nguyễn Khánh đảo chính hay đó là ngày 1-11-63 đảo chính ông Diệm?  Ở Tân Qui Đông nhà tôi gần một trạm Cảnh Sát.  Có đêm mấy ổng về tấn công đồn đạn bắn chí chéo rớt lên nóc nhà tôi đồm độp.  Đang ngủ nghe bắn là tự động lăn xuống đất tránh đạn, muỗi cắn quá lại leo lên bị má tôi độp cho một cái.  Rồi sau trận tấn công đồn là tin người này bị bắn chết tin người kia bị bắt sống dẫn đi rồi tìm ra xác chết ở mé ruộng xa.  Tôi đi học tiểu học trường học ở sát bến đò.  Có một hôm đến trường thấy người ta bu đông ở khoảng đất trống cạnh bờ sông nên cũng đến xem.  Thấy để nằm la liệt là cả chục xác chết đi chân không, người dính đầy bùn đất, chân còn bị cột dây để kéo.  Có người mặt còn nguyên nhưng đầu là một lỗ trống chỉ còn miếng da gió thổi phập phều.  Thử tưởng tượng một đứa bé tám tuổi nhìn thấy như thế thì đáng hãi sợ biết dường nào. 

Năm 68, Tết Mậu Thân anh tôi chết. Chị tôi làm y tá ở trong quân đội.  Anh tôi đi lính không quân (và làm gián điệp cho mấy ổng, cái chết của anh rất bí ẩn mà không ai nói cho biết vì sao anh chết).  Ở đây xin nói chút chuyện.  Má tôi có một đời chồng trước.  Ông họ Lê người gốc Tuy Hòa.  Sinh ra anh tôi và chị tôi cách tôi hai mươi năm.  Má tôi vì nhẹ dạ nên chịu ba tôi trong một phút yếu lòng và hối hận mãi về sau.  Họ hàng bên nội của anh chị tôi đều tập kết ra Bắc và bây giờ toàn là những người có thế lực ở Tuy Hòa.  Có người làm đến Tổng Cục Trưởng, có người làm Thẩm phán, có người đi học Liên Xô, Tiệp Khắc, v.v…  Tuy nhiên tôi không thể nói tôi có liên quan dòng họ.  Ngày anh tôi chết tôi theo má tôi về Sài Gòn làm đám tang cho anh.  Tẩn liệm anh ở nhà xác tôi nhìn thấy xác chết xếp đầy trong nhà lạnh.  Cái cảm giác lạnh, và cái chết của những con gà con vịt vẫn ám ảnh tôi triền miên.  Sau khi anh tôi chết tôi bắt đầu bị mất ngủ trầm trọng vì sợ hãi những cái sợ không đâu như sợ bị ngất xỉu nằm trong quan tài và tỉnh lại khi đã bị nhốt kín trong quan tài. Cạnh cái nhà xác có cây trứng cá ra trái đầy nghẹt. Lúc má tôi và chị dâu tôi vừa khóc vừa tắm rửa lau chùi thân thể anh tôi, tôi đứng nhìn cây trứng cá.  Và chập chờn giữa những cơn không ngủ là hình ảnh cây trứng cá có nhiều trái và trái cứ rơi vào mặt vào miệng tôi làm tôi ngạt thở.

Nhờ đám tang anh tôi mà tôi và má tôi thoát được trận bom người ta dội ở Tân Qui Đông, mái nhà tôi bị miểng bom một lỗ tang hoác.  Chôn anh tôi về là má tôi và chị tôi đùm bọc cả đám ra chợ Cầu Ông Lãnh ngủ trên sạp bán thịt heo một đêm.  Và tôi được biết là ba tôi ở với bà vợ sau trên một cái sạp bán hàng gần đó. Trước đó tôi hoàn toàn không biết gì về ba tôi.

Chiến cuộc leo thang nhưng dường như để tự bảo tồn tôi gạt bỏ tất cả những gì liên quan đến chiến tranh ra khỏi suy tư của mình.  Có thể nói tất cả đám trẻ chúng tôi trở nên chai lì, (hay ngu đần, thờ ơ, bất lực, hay tất cả những thứ đã nêu ra) với cái khốn khổ của chiến tranh. 

Đáng lẽ không nên nói đọc cho vui, mà phải nói đọc để buồn.  Những mất mát, ảnh hưởng chiến tranh mang đến tâm hồn thơ dại non trẻ của tôi chẳng đáng gì so với những bạn bè tôi đã hy sinh trên chiến trường. Và nói như thế mình cũng đã không thấu hiểu những đau đớn nhọc nhằn thế hệ trước mình đã nếm trải.  Thật tình mà nói, không thấy tận mắt, không thật sự trải qua, khó ai cảm nhận được nỗi đau của người khác.  Cái đau của người mất con, mất chồng, mất cha, mất anh em, mất bạn bè.  Miền Nam, biết cái đau khổ của Tết Mậu Thân, và Mỹ Lai, người vượt biên hay nhắc đến thuyền nhân, nhưng ít nghe ai nhắc đến cái khổ đau người miền Bắc phải chịu 72 ngày bom rơi trên đầu.

Chiến tranh Việt Nam, nói ngàn lời cũng chưa hết nỗi đau của dân tộc.

Những người tôi gặp

Buổi sáng lái xe đi họp với Construction Team.  Joe, đại diện của nhà thầu, cứ lải nhải đòi tiền nếu tôi làm cái này phải trả thêm tiền nếu tôi làm cái kia phải trả thêm tiền.  Tôi phát cáu nên nói nửa đùa nửa thật.  Tôi sẽ rất vui mừng khi nào cậu thôi việc.  Joe còn trẻ nhưng đã khá béo.  Hắn cao lớn khổng lồ.  Tuyên bố cuối tháng này sẽ nghỉ việc ở nhà để trông hai đứa con một đứa 3 tuổi còn đứa kia 11 tháng.  Lý do là vợ hắn làm lương cao hơn.  Không chịu gửi con cho nhà giữ trẻ.  Cũng không chịu mướn người về nhà trông con chỉ muốn tự tay nuôi con.  Tôi nói xin bái phục hắn.  Làm việc với tụi nhà thầu xây cất tôi đã ngán ngẩm lắm rồi.  Nhớ có người nói không phải lúc nào mình cũng có thể bỏ tất cả để theo đuổi một bóng hình hay một mơ ước nào đó.  Tôi còn nặng nợ trần ai nhiều lắm nên không thể nào theo đuổi văn chương.  Đôi khi nghĩ đến những đề tài mình muốn viết mà thấy nhức nhối cả người vì … khổ.  Tôi còn nhiều trách nhiệm lắm.

Họp dây dưa quá lâu khi tôi trở về đến văn phòng thì đã khá trễ.  Ăn vội vàng rồi đi bộ.  Trời nhiều mây xám, ẩm, không nóng lắm nhưng ngột ngạt.  Trước thư viện Newark ở đường Broad lại có họp chợ lộ thiên.  Năm ngoái tôi có mua cho một bà cụ da đen một phần ăn trưa vì bà đói mà không tiền.  Thế mà đã một năm trôi qua.

Đi bộ hằng ngày tôi cũng có những “người quen.”  Một ông trung niên thường đi ngược chiều với tôi.  Tôi gặp ông khi bắt đầu đi ở gần công ty của tôi và khi tôi về thì tôi gặp ông đi ngược chiều ở gần thư viện  Hình như hai chúng tôi làm việc ở hai cực của đoạn đường đi bộ.  Tôi tránh không bao giờ nhìn mặt ông ấy nên cũng không biết là ông ấy có nhìn mình hay không.  Chỉ nhìn thoáng xa xa là nhận ra dáng người.  Tuy nhiên nếu bắt tôi ngồi đối diện có lẽ là tôi không nhận ra mặt ông ta.  Trước cửa thư viện là một ông da trắng ông ngồi một chỗ cố định.  Ông dùng một tấm vải bố hay một tấm nệm mỏng màu xanh để lót ngồi.  Đều đặn như thế mấy năm nay, tôi nhìn ra dáng lưng và tấm nệm màu nhưng không biết mặt.

Cứ mỗi lần về gần đến công ty là tôi thấy hai người làm việc chung cơ quan mới bắt đầu đi.  Tôi bắt đầu buổi đi của tôi lúc 12 giờ.  Hai người đi lúc 1 giờ.  Hôm nay tôi đi trễ nên khi tôi đi được nửa đường thì thấy họ đang đi về.  Từ xa đã thấy họ nắm tay nhau.  Tôi quay mặt đi hướng khác giả vờ không nhìn thấy họ hy vọng là họ không nhận ra tôi vì tôi đã đeo kính đen.  Gặp họ mỗi ngày đi đâu cũng có đôi tôi nghĩ chuyện gì phải đến sẽ đến.  Người đàn ông chừng giữa thập niên năm mươi.  Người đàn bà tôi không thể đoán tuổi nhưng có lẽ còn trẻ hơn nhiều.  Cô này mặt mũi khắc khổ nhưng được cái dáng gầy.  Ở cái xứ này gầy là đã được xem là dễ nhìn dù mặt cô giống như chim cú.  Cô có cái tên và giọng nói của người Nga.  Còn người đàn ông tuy còn trẻ mà đầu tóc bạc trắng.  Hai người không làm việc chung một ngành nhưng có vẻ như là tình nhân đã mấy năm nay.  Đây là lần đầu tiên tôi thấy họ nắm tay.

Buồn!

Buồn!
Như ly rượu đầy
Không có ai cùng cạn
Buồn!
Như ly rượu cạn
Không còn bạn để vơi

Quên không nói té ra giống như mình ăn gian.  Đây là một bài hát, nghe hát mà không biết của ai.

Đơn Sơ của Xuân Diệu

Đọc trên mạng thấy bài thơ Đơn Sơ của Xuân Diệu  

Em nói trong thư: "Mấy bữa rày,
"Sao mà bươm bướm cứ đua bay;
"Em buồn, em nhớ, chao! Em nhớ!
"Em gọi thầm anh suốt cả ngày.

Chuyện hôm nay

Hôm nay sẽ rất nóng. Hôm qua mưa suốt ngày, trời ẩm, không nóng lắm nhưng ẩm khó chịu.  Tôi cầm dù che mưa ra lấy tờ báo chủ nhật.  Rồi suốt ngày không đi đâu cả cứ ở trong nhà hết nằm đến ăn.  Dường như tôi chờ đợi một cái gì đó không tên.  Trời mưa dây dưa cộng với cảm giác chờ đợi đúng với trường hợp một câu hát, chờ người đến cơn mưa chừng như không dứt.  Giọng hát của Trịnh Vĩnh Trinh cao vút nhưng đôi khi nghe như xói vào tai.

Xem hai phim.  V for Vengeance và Running with Scissors.

V for Vengeance là phim dựa vào truyện tranh V for Vendetta nói về V. nhân vật sống ẩn danh nuôi một mối thù với chính quyền Anh lúc bấy giờ theo chế độ độc tài. Chính quyền Anh lập ra cơ sở nuôi vi khuẩn để giết những người mà họ cho là làm băng hoại xã hội kể cả dân người già trẻ em.  Đây là một phim rất hay. Lời đối thoại gợi rất nhiều suy nghĩ. 

Running with scissors là một phim làm người xem xao xuyến.  Tôi nghĩ người Mỹ viết về những gia đình không có hạnh phúc, những gia đình tan rã rất hay.  Mỗi gia đình không hạnh phúc họ tan rã một cách khác nhau.  Running With Scissors và The Royal Tenebaums là những phim nói về những gia đình tan rã không hạnh phúc.  Cái đau buồn của những gia đình bất hạnh này được trình bày một cách rất khôi hài.  Mỗi cách cười trong các phim này khác nhau và cái đau đớn cũng khác. 

Nếu tác phẩm nổi tiếng của các quốc gia trên thế giới hay vì nói về sự tan rã, bất công, phi lý của xã hội, thì tác phẩm của Mỹ hay ở chỗ nói về sự tan rã của gia đình trong xã hội tư bản.  Đặc biệt là họ luôn nói đến những băng hoại của gia đình rất khôi hài.  Nhận ra được điểm này tôi sẽ tìm đọc tác phẩm của Mỹ nhiều hơn.

Đọc tuyển tập văn miền nam, tôi nghĩ tôi sẽ viết một bài nhận định chủ đề xã hội và người phụ nữ miền nam biểu hiện qua ba tuyển tập truyện ngắn.  Các tạp chí hải ngoại vốn có thành kiến với văn học miền Nam.  Hoặc là người ta tán tụng thái quá, hoặc là người ta cho là chống Cộng, hoặc là người ta nói chuyện đã cũ rích mà cứ đem ra nói vì không có gì hay hơn đển nói.  Tôi nghĩ tôi sẽ không phê phán tài nghệ của các nhà văn mà chỉ để xem cái nhìn về xã hội ở miền Nam trong lúc chiến cuộc đang leo thang.  Tôi sẽ viết rất công phu dù biết là sẽ chẳng có báo nào đăng.

Sáng Chủ Nhật Trời Mưa

Mấy hôm nay, tôi nhớ mẹ tôi quá.  Đêm trăn trở mãi nên sáng nay thức dậy sớm.  Bây giờ thì ngồi đây nghe mưa.

Thời tiết năm nay khá dễ chịu.  Số ngày nóng đến 90 độ F (32 độ C) chỉ có một hay hai ngày.  Còn thường thì 24 hay 25 độ C.  Buổi trưa ra đường thường có gió nhẹ.  Thật ra mà nói 24 hay 25 cũng là khá nóng nếu đi bộ chừng một giờ đồng hồ.

Hôm qua đến Borders hiệu sách gần nhà chủ yếu là mua hai quyển Cosmopolitanism và Outliers.  Nhưng bao giờ cũng vậy, tôi luôn mua rất nhiều sách mà không chủ tâm mua.  Mua một phần là vì đó là sách tham khảo.  Và đôi khi sách bán hạ giá bất thình lình.  Tôi mua một lô sách trong đó có quyển A Thousand Splendid Suns của Khaled Hosseini.

Tôi đọc quyển The Kite Runner đã lâu.  Đi cùng chuyến xe lửa với tôi có một người phụ nữ Mỹ.  Cô có chiều cao trung bình, hơi giống Camryn Manheim nữ diễn viên trong chương trình TV The Practice.  Vì không biết tên cô, có lẽ cô có nói nhưng tôi không nhớ, cũng như cô không nhớ tên tôi, vì thế tôi gọi cô là Camryn.  Camryn thường đọc sách.  Và cũng như bao nhiêu phụ nữ khác nếu người ngồi gần cô nói nhiều nói to thì cô không ngần ngại gì mà trách phiền chứ không như tôi im lặng mà tức tối.  Thấy tôi hay đọc sách cô hỏi tôi đã đọc The Kite Runner chưa.  Khi tôi trả lời là chưa và hỏi nó có hay không cô nói đọc đi tôi nghĩ là bà sẽ thích.  Lúc ấy cô đang đọc Da Vinci Code cũng là quyển sách mà tôi thấy rất hay.  Tôi đọc The Kite Runner và điều mà quyển sách thu hút tôi ngay tức khắc là niềm kiêu hãnh về dân tộc của tác giả thể hiện thật rõ ràng trong trò chơi thả diều.  Rằng người Afghanistan (A Phú Hãn) vốn không dễ tuân theo luật lệ hay chịu bị khuất phục dễ dàng.  Nhào vô, đánh, chịu đau, lì, và chiến thắng.  Họ đã trị cho Nga và Anh biết tay của họ.  Tôi nghĩ tác giả còn muốn nói nhiều nhưng vì muốn bán sách nên anh dừng ở đó.  Quyển The Kite Runner là quyển sách rất hay tuy nhiên nửa phần sau có vẻ thương mại hóa vì thế tôi ngần ngại không muốn đọc quyển thứ nhì A Thousand Splendid Suns.  Tôi sợ tác giả đuối hơi, tôi sợ phải đọc lại một quyển na ná giống The Kite Runner nhưng không hay bằng The Kite Runner.  Tôi sợ mình mất thì giờ chỉ để thất vọng.  Thế mà hôm qua vào tiệm sách thấy trên quầy sách hạ giá có quyển A Thousand Splendid Suns giá chỉ có 4 đô la.  Dẫu biết tôi có thể mượn ở thư viện nhưng nếu đọc sách thư viện thì không thể ghi chú nhận xét của mình mà ghi giấy rời thì mất thì giờ đi tìm, còn không phải lúc nào tôi cũng mang computer theo.  Để đây bao giờ có dịp sẽ tặng bạn nào thích đọc tiếng Anh.

Sau khi đọc quyển Tuyết của Orhan Pamuk, tôi có ý muốn đọc thêm về các tác giả của các xứ Hồi Giáo bởi vì tôi có cảm tưởng các cuộc chiến tranh với các quốc gia này giống với chiến tranh Việt Nam.  Do đó có quyển sách này sẵn chắc là sẽ đọc.

Mấy hôm rày đã đọc hết quyển tuyển tập văn miền Nam I và đang đọc quyển II.  Hy vọng sẽ viết được một bài điểm sách. Viết về sách Việt Nam rất khó!

Queen Anne’s Lace

1
2

Một khoảng đất hoang mọc loài cỏ hoang tên là Queen Anne’s Lace.  Có lẽ nó mang tên này vì hình dáng nó giống như một mảnh đăng ten hay crochet.  Hoa dại nhưng rất thơm, mùi nhẹ nhàng dễ chịu, thanh thanh như có chút mùi chanh xanh (ở đây có hai loại chanh, chanh xanh là lime, chanh vàng là lemon.  Cả hai loại đều thơm nhưng mùi thơm khác nhau).  Buổi trưa đi bộ ngang nếu có gió nhẹ sẽ ngửi thấy mùi hoa rất dễ chịu.