Tường Vi Vẫn Nở Thêm Một Đóa

tường vi

Có một câu hát như thế này, không nhớ của ai thơ của Thích Nhất Hạnh.

“Sáng nay vừa thức dậy, nghe tin anh gục ngã giữa chiến trường.  Nhưng trong vườn tôi, vô tình cụm tường vi vẫn nở thêm một đóa. . .”

Vườn nhà tôi hoa tường vi nở … hai đóa, vẫn vô tình trước những vui buồn của loài người.
hoa xanh lá cây
Đi ngang NJPAC thấy hàng cây trổ đầy hoa màu xanh lá cây.berries
Một cây red berry trái vừa chín tới ăn rất ngon.  Ngày nào đi ngang tôi cũng ngừng lại hái ăn một hồi rồi đi tiếp.

xe điện trolley
Một chiếc light rail của NJ Transit vừa băng qua đường.

Một Buổi Sáng Chộn Rộn

Chứng mất ngủ của tôi càng ngày càng trầm trọng.  Thường thường tôi chỉ vật vã với cơn mất ngủ chừng hai hay ba ngày, lần này liên tiếp hơn hai tuần.  Dường như tôi đợi chờ một cái gì đó mong manh, không tên, và khi nó không đến tôi thấy hụt hẩng, chập chờn, khắc khoải.

Thức giấc lúc năm giờ mãi lo đọc và viết một comment khá dài nên không kịp tắm.  Đi làm với cảm giác người mình khá bẩn

.  Thay một cái quần khaki, và một cái t-shirt trắng ngắn tay, trồng thêm một cái t-shirt dài tay đề phòng bị lạnh.  Hôm nay là ngày dress down.  Tôi mỉm cười nghĩ đến lời nói đùa của một người bạn, nhìn sau lưng còn “nhon” lắm.  Như 18 ấy.  Tôi cười thứ nhất vì không quen với chữ nhon, tưởng là bạn nói “ngon.”  Ngoài ra tôi còn cười vì chữ đằng sau.  Tôi nghĩ bạn tôi ám chỉ nhìn  đằng trước giống tám mươi.

Trời vẫn còn mưa nhưng ấm hơn mấy hôm trước.  Trời ẩm mù mịt với những hạt mưa li ti.  Đầu óc tôi là một khối đá dày đặc không suy nghĩ được, không đọc được, không viết được.  Thôi thì lại mở ipod ra nghe nhạc.  Giật mình vì battery chỉ còn lại một vạch đỏ.  Hy vọng nó có thể chịu được cho đến khi tôi đến bàn làm việc để recharge battery.

Nghe được một số bài hát rất hay mà đã lâu không nghe.  Piano Concerto số 1 của Tchaikovsky do Vladimir Horowitz đánh đàn nghe rất đã.  Còn bài Nước Mắt Rơi do Thái Thanh hát thật là làm người ta buồn thẫn thờ.  Mất ngủ đã lâu bài hát này làm tôi thấy muốn khóc vô cùng nhưng nó thu hút quá tôi không skip được. Đoạn violin mở đầu nghe thật ai oán và ba câu chót thật là giết người.

Nước mắt êm đi vào tuổi trời
Nước mắt khô âm thầm không lời
Vài giọt sầu lững lờ gọi nhau về chết trên môi

Sau đó là vài bài nhạc êm dịu tôi nghĩ thế là mình ngủ một giấc cho đến khi đến chỗ làm.  Nhưng vừa lúc ấy có một bài guitar mà tôi không nhớ làm thế nào mình có.  Bài hát bắt đầu là tiếng chim hải âu kêu tao tác, rồi tiếng sóng đánh vào gành đá, tiếng nước tung lên rồi rơi xuống chảy theo kẽ đá ban đầu nhỏ sau to dần và tiếng guitar bắt đầu từng nốt thong dong. Tôi nhìn vào ipod, bài plein soleil không thấy tên tác giả, không thấy tên người đánh guitar có lẽ đây là bài nhạc đệm của một phim rất xưa.  Tôi cho bài nhạc này vào repeat mode và khoanh tay nhắm mắt suốt đoạn đường vào chỗ làm.  Xe lửa không biết có gì mà ngừng rất lâu trước khi vào trạm.

Trên con đường nằm trong ga xe lửa dẫn đến building tôi làm việc bỗng dưng đầy người ngồi dọc theo tường của một café để ăn sáng.  Ai cũng có vẻ vui chứ không lo sợ, hỏi ra tôi mới biết là building của tôi làm việc và nguyên cả một khu phố lớn trong một thành phố lớn nhất New Jersey bị mất điện.  Thang máy không chạy nhưng người ta cho phép tôi vào trong building.  Tôi đi bộ lên tầng thứ hai bên trên bốn tầng garage tương đương với tầng thứ sáu.  Cafeteria đem thức ăn ra cho mọi người ăn miễn phí.  Dân Mỹ tuy giàu có nhưng gặp cái gì miễn phí là thích lắm tha hồ vơ vét.  Có nhiều người lấy ba bốn hộp thức ăn toàn là những thứ béo bổ.  Sau khi điện phục hồi rồi lại mất hai ba lần như thế toàn thể nhân viên được cho về.  Điện on and off cũng đủ cho tôi charge battery của ipod, tiếp tục nghe sóng vỗ và chim hải âu và tiếng Tây ban Cầm chậm rãi rời rạc thật ngọt ngào dịu êm trong tiếng dương cầm đệm nền.  Mới vừa search và thấy là plein soleil là một phim do Alain Delon đóng năm 1960 (Mr. Talented Ripley 1999, Matt Damon).

Ngày Không Tên

Năm nay mưa nhiều.  Tuần trước mưa suốt tuần trừ hai ngày thứ Bảy và Chủ Nhật.  Tuần này cũng thế.  Hôm nay tôi đi ngủ lúc chưa đầy chín giờ.  Bên ngoài trời còn loáng thoáng ánh sáng.  Quay mặt ra cửa sổ thấy trời mưa mù và những đốm lá đen sẫm lay nhè nhẹ trong mưa. Mười giờ rưỡi tôi thức giấc, và như những đêm qua, tôi nằm nghe mưa rơi đều trên lá và nhớ vài câu hát của Trịnh Công Sơn “chìm dưới cơn mưa, và chìm dưới đêm khuya, trời đất bao la, còn chìm đắm trong ta, hạt cát ngu ngơ, nằm chìm dưới chân đi, bờ bến thiên thu, nằm chìm dưới hư vô…”

Sáng thứ Tư tôi lái xe đi họp.  Buổi họp lúc chín giờ sáng.  Nơi họp cách nhà tôi chỉ mười phút lái xe. Lúc trước tôi ở nhà lái xe thẳng đến chỗ họp nhưng bây giờ boss không cho làm thế.  Thế là tôi phải vào sở, lấy xe sở lái đến chỗ họp.  Quyết định của boss có vẻ vô lý nhưng đây là chuyện tranh chấp quyền hành trong sở.  Tôi như một người ở thế trên đe dưới búa, cấp trên bảo sao nghe lời thế.

Tuy nhiên đi như thế tôi có những giờ yên tĩnh cho riêng tôi.  Một giờ ngồi xe lửa, một giờ lái xe đi, một giờ lái xe về tôi chỉ nghe nhạc và được nghe lại nhiều bài hát rất hay ngày xưa, thí dụ như bài Nghìn Trùng Xa Cách, tôi nghe cả ba ca sĩ hay nhất mà đến nay chưa có ai qua được, Lệ Thu, Khánh Ly và Thái Thanh.  Nhạc Việt Nam buồn đến độ người tôi rũ rượi không còn muốn hoạt động nữa.  Chỉ muốn để cho dòng nhạc cuốn mình vào một vùng xoáy rất chậm và nhận mình cho chìm luôn, mất dấu tích trong cuộc đời.

Sáng nay, thứ Năm, tôi đi họp ở một thành phố khác, Jersey City.  Không phải lái xe mà đi bằng xe lửa của một hãng xe lửa khác.  Lại nghe nhạc.  Nửa tiếng ngồi trên xe, mười phút đi bộ trong mưa.  Hai lượt đi về tôi lại chìm vào trong cơn xoáy của những âm thanh muộn phiền.  Nghe lại ba bài hát đã một thời được giới yêu âm nhạc ở Việt Nam ưa chuộng.  Ba bài hát trong ba cuộn phim Romeo và Juliet (A Time For Us), Bố Già (The Godfather), và Chuyện Tình (Love Story).  Ba bài này có lời nhạc rất đơn giản nhưng rất tình cảm.

Romeo và Juliet có những câu như sau:

A time for us, some day there’ll be
When chains are torn by courage born of a love that’s free
A time when dreams so long denied can flourish
As we unveil the love we now must hide.

Chuyện tình của Romeo và Juliet là chuyện tình vượt qua hận thù của hai dòng họ.  Nhưng về sau khi người ta biết Shakespeare là một người đồng tính luyến ái thì cái stanza này lại double entendre.

Love Story tôi nghe hoài không chán nhất là giọng của Andy Williams nghe sao nức nở vô cùng.

Can love be measured  by the hours in a day?
I have no answers now but this much I can say
I know I’ll need her till the stars all burn away
And she’ll be there.

Trong ba bài này tôi yêu nhất là đoạn cuối của bài hát Speak Softly Love trong phim Bố Già:

Speak softly, love so no one hears us but the sky
The vows of love we make will live until we die
My life is yours and all becau-au-se
You came into my world with love so softly love

Đáng yêu làm sao!  Nói nhỏ thôi anh yêu để chỉ bầu trời nghe được.  Chúng ta sẽ giữ lời hẹn ước cho đến khi bạc đầu.  Đời em thuộc về anh vì anh đến bằng tình yêu thật dịu dàng.

Jersey City là một thành phố khá đông đúc, cách New York một con sông.  Thành phố này có nhiều kiến trúc cổ rất đẹp.  Trong mưa mù, đàn bồ câu đậu trên hàng rào chung quanh một khu vực đang được xây cất.
đàn chim câu
Khi tôi về đến ga xe lửa gần nhà nhìn thấy hoa đậu tím nở đầy,
hoa đậu tím
và có một chú thỏ nâu đang nhá cỏ.

con thỏ nâu
Good night!

Hoa Giấy và Dâm Bụt

dâm bụt

Trước khi đến vị trí “trân trọng” của khóm trúc đào đứng chen trong vuông sân nhỏ chung với bầu, bí, hành, tỏi, hoa mười giờ, và vạn thọ, chủ nhà cũng như khách phải chui qua một cổng rào làm bằng cây hoa giấy. Thỉnh thoảng mấy con gà lọt vào trong hàng rào bới trốc gốc mấy bụi hành bụi tỏi. Loại hoa giấy thân mềm, lâu ngày nó bò lên cổng rào, làm thành cái vòng cung đầy hoa. Không để ý trông chừng là nó xà xuống thấp, người ra vào phải cúi đầu tránh nhánh hoa giấy vì gai của nó cứng và nhọn, cào xướt da rất đau. Ngày ấy tôi không thích hoa giấy. Hoa này màu sắc sặc sỡ, màu tím, hồng, đỏ, trắng. Hoa có ba cánh chụm lại như một cái lồng đèn nhỏ tí, cánh mỏng có vân li ti như làm bằng… giấy. Có lẽ vì thế người ta gọi nó là hoa giấy chăng. Má tôi thường nhìn hàng hoa giấy và cho rằng đây là loại hữu sắc vô hương, giống như con gái đẹp mà không có duyên (có lẽ nói đến đức hạnh hay thông minh). Tôi còn ghét nó thêm một bậc, đã vô hương mà còn có gai, giống như một cô gái đẹp đã không khôn mà còn đanh đá.

Lúc đi dạo vòng quanh khu San Francisco The Palace of Fine Arts ngắm nghía mấy căn nhà chung quanh khu này tôi chợt thấy dàn hoa giấy màu tím đỏ. Trong nắng mùa hè nó sáng rực đến độ làm tôi sững sờ. Tôi muốn đến gần chụp hình nhưng sợ bị mắc tội xâm nhập gia cư bất hợp pháp. Ngay cả đứng xa chìa máy chụp cũng ngại sợ người ta nghi mình là thứ trộm đạo tính chuyện bất lương. Đây là một khu nhà mà đi đâu bạn cũng thấy kỳ hoa dị thảo những loài hoa tưởng như chỉ mọc trong vườn thượng uyển của vua chúa thời xưa thế là lại chễm chệ loài hoa mà theo má tôi là liễu ngõ hoa tường, hữu sắc vô hương. Đổi đời mà! Cái không quí giá ở xứ mình lại quí giá ở xứ người.

Hoa giấy tiếng Anh là bougainvillea (có người còn gọi là Cửu Trọng Cát hay qui hoa).  Trang web Huediepchi có trích một bài thơ:

“Cái thưở chúng mình biết hẹn nhau
Bên hàng bông giấy cuối vườn sau
Mẹ cười khẽ hỏi ai đến đó
Em đứng nghiêng nhìn má đỏ au”

(Thưở Ban Đầu – Đan Hà Poetry Digest)

Sáng nay thức dậy sớm. Đầu đêm qua mưa to, mưa đá, sấm chớp lung tung. Sáng nay trời mờ hơi nước. Cánh rừng đằng sau nhà thở hơi ẩm mịt mù. Cây dâm bụt màu tím trổ hoa, sũng nước, đong đưa trong gió sớm.

Dâm bụt. Nghe coi bộ không hay. Người mình không mấy thích nói cái gì có liên hệ đến chữ dâm. Nếu thực sự trong bụng có thích thì ráng làm thinh để vẫn được coi như là đàng hoàng, là… chính phái. Đã dâm mà còn bụt cái nỗi gì! Ở đây người ta gọi là hoa này là hibiscus. Cái tên này cứ làm tôi nghĩ đến bánh biscuits. Hồi còn đi học không hiểu sao tôi mê cái bánh này vô cùng, có lẽ tại vì không cần phải ăn nhiều mà no rất lâu, và cái mùi bơ ngậy mũi. Ở bên mình hoa này màu đỏ, ở bên đây tôi thấy có nhiều loại bao gồm các màu trắng, hồng, và tím. Hoa mọc hoang dại đầy lối đi. Năm nay chắc thuận tiện thời tiết, hoa nở nhiều và lâu tàn. Trong văn chương, dâm bụt được gọi với cái tên rất đẹp là phù dung. Phù dung sớm nở tối tàn. Tìm trong tự điển, chữ này khi tôi đọc quyển Tuesdays with Morrie, ở ngay đoạn mở đầu có nhắc đến loại hoa này.

“Những buổi dạy học cuối cùng trong đời của người thầy già của tôi xảy ra hằng tuần vào ngày thứ Ba ở nhà của thầy, cạnh cửa sổ, nơi thầy có thể nhìn thấy mấy cái hoa phù dung rụng từng cánh màu hồng.”

Hoa phù dung, còn gọi là mộc cận đã được ngài Nguyễn Trãi đưa vào thi ca tôi gặp ở trang web HueDiepChi.

Ánh nước hoa in một đóa hồng
Vẩn nhơ chẳng bén bụt là lòng
Chiều mai nở chiều hôm rụng
Sự lạ cho hay tuyệt sắc không

(Quốc Âm Thi Tập)

Tôi có cô em ở Việt Nam mới sang đi lang thang trên sân cỏ chỉ ngay một bụi cỏ lá to mà tôi thỉnh thoảng nhổ ném đi. Đây là cây mã đề nấu nước uống lợi tiểu. Giời ạ. Tôi vốn ít khi ăn cái gì lạ uống cái gì lạ. Cho đến bây giờ tôi chưa hề nếm tiết canh, sợ trứng vịt trứng gà lộn, chưa hề ăn con nhộng tằm. Tôi còn nghi ngờ ông bác sĩ của tôi thì nói gì đến chuyện dám uống nước mã đề. Ông anh rể cũng mới sang nhìn thấy mấy cây cỏ dại cũng kêu lên “Ủa! Ở đây cũng có rau sam! Hồi đi “cải tạo” có cái này ăn cũng đỡ lắm”. Tôi cũng giống như những người thân anh chị em trong nhà, đi đâu thấy cây cỏ gì cũng so sánh với những cỏ cây ở quê nhà. Như muốn tìm lại một quá khứ thân yêu. Mấy cây trúc đào, hoa giấy, và phù dung gợi tôi nhớ một bài thơ từ thời xa xưa ở Trung Hoa nói về bốn điều làm người ta sung sướng nhất trên đời.

“Đại hạn phùng cam lộ
Tha phương ngộ cố tri
Động phòng hoa chúc dạ
Kim bảng quải danh thì”

Có nghĩa là:

Trời đang hạn hán mà có nước mưa ngọt.
Xa quê hương mà gặp người quen thân.
Cái vui háo hức của đêm động phòng.
Bảng vàng thấy tên mình.

Theo cái cách sắp xếp của bài thơ thì xa nhà mà gặp bạn cố tri là cái vui còn quan trọng hơn là cái vui của động phòng và thi đậu.  Bởi vậy khi tôi gặp hoa trúc đào, hoa giấy, phù dung tôi có cảm tưởng như đang đi giữa đường, bỗng có người vỗ vai và nắm tay nhận ra người quen cùng quê hương xứ sở, thấy bàng hoàng rung động đến muốn ứa nước mắt. Đó là cảm giác của một người tha hương ngộ cố tri.

Trúc Đào

cUMpjcq1gdzNpzbVwVesOA


Chiều xưa có ngọn trúc đào.
Mùa thu lá rụng bay vào sân em…

Một trong bốn cái “Tứ Hỷ” ở trên đời là đi xa quê hương mà gặp lại người thân ở quê nhà. Và, sống ở hải ngoại, nhiều người có lẽ cũng đôi khi cảm nhận điều này. Với tôi, chữ “cố tri” không dành cho một người mà là hình ảnh những loại hoa quen thuộc trong ngôi nhà thân yêu nơi quê xa tưởng đã phai mờ theo năm tháng, nào ngờ gặp lại ở một khung trời khác xa xôi vạn dặm.

Ở tuổi học trò, tháng Sáu bao giờ cũng đẹp vì rong chơi sau tháng ngày “mài ghế nhà trường”, ngày ấy đã xa rồi, không tìm lại được. Giờ đây, hằng năm cứ vào tháng Sáu “với thân nhỏ chín muồi trăm tội lỗi” (Thơ Nhã Ca, Bài Tháng Sáu), không còn giây phút rong chơi, mà đi “thăm” ông bác sĩ. Thăm ở đây không có nghĩa vì quen biết thân thiết mà đi thăm, mà là đi khám bệnh định kỳ; hằng năm có bệnh hay không bệnh cũng đi. Bởi vì đã đóng tiền bảo hiểm sức khỏe không đi thì phí tiền, thế mà lúc trẻ tôi lười nên không đi. Bây giờ tuổi già tràn tới, hễ mất ngủ một vài đêm hay một cơn cảm xoàng cũng làm tôi mỏi mệt, kiệt sức. Cứ tự hỏi không biết tim mình có bị nghẹt chưa mà bị nghẹt thì nghẹt mấy ống. Chọn ngày tháng Sáu vì thời tiết đẹp, nắng ấm, hoa thắm cỏ xanh, ngay cả cỏ dại cũng trổ hoa đủ thứ màu ven đường. Thảo nào người ta thường bảo “xuân du phương thảo địa”.  Thấy ông Bác sĩ càng ngày càng béo ra, mặt lúc nào cũng đỏ ngầu, màu da của người nghiện rượu. Ông lấy mấy ống máu, nhưng vụng về làm vương vãi, nhớp nháp. Chắc đã đến lúc tôi nên tìm một ông bác sĩ khác. Bởi vì khó mà tin tưởng một người bác sĩ không kiêng cử chuyện ăn uống, gìn giữ sức khỏe của ông ta lại có thể tận tâm đến sức khỏe người khác như tôi.

Ông đo tim bằng cái máy đo tim cũ xì, có lẽ còn già cỗi hơn người phụ tá của ông, tôi nghi ngờ không biết nó có làm việc đúng với chức năng của nó không. Như lệ thường, bà phụ tá cho tôi biết nhịp tim tốt, không béo quá độ cũng không gầy quá độ, cách đây ba mươi năm tôi mặc áo quần cỡ số 2, bây giờ tăng lên số 4 (mẫu người Việt Nam mà bà Barbara Bush đã nói đùa là cả thân người không bằng một cái chân của bà), huyết áp bình thường. Tôi tin là kết quả thử máu cũng sẽ cho biết mỡ trong máu cũng bình thường, không dư dường hay thiếu đường trong máu.  Hình như, tôi có vẻ khỏe mạnh hơn ông bác sĩ của tôi. Khi tôi kêu kiệt sức ông viết cho mấy cái toa toàn là thuốc bổ. Tôi hoài nghi nhưng không dám thú nhận là mình nghi ngờ; bởi vì tôi sợ mình mang tâm trạng của một người nhược tiểu lúc nào cũng nghi ngờ là người ta không phục vụ mình tốt chỉ vì mình là người da màu.

Từ nhà tôi đáp xe lửa đi đến trạm Westfield . Chuyến đi chừng mười lăm phút. Tôi có thể lái xe nhưng tôi thích đi xe lửa hơn và đi bộ từ trạm xe lửa đến phòng mạch của ông bác sĩ chừng mười lăm phút. Tôi thích đi bộ vì tôi sẽ được đi ngang qua một công viên rất đẹp có hồ rộng và liễu rũ ven hồ với đàn vịt trời bơi thong dong. Dọc theo đường là những gốc cây già hằng trăm năm với nhiều khối u rất to, và vài ba ngôi giáo đường rất cổ ở ngay trong thành phố này. Đây là một phố nhỏ nhưng dân ở đây là thành phần có máu mặt. Thành phố có vẻ cổ kính, rất nhiều phòng mạch bác sĩ, và nhà hàng. Kinh nghiệm cho tôi biết muốn xem những kiến trúc đẹp người ta nên tìm ngắm nhà thờ hay nhà hàng. Nhà thờ càng đẹp nhà hàng càng sang thì dân ở đó càng giàu có.  Vì có nhiều phòng mạch của bác sĩ do đó tôi gặp rất nhiều bịnh nhân và người già. Nghĩ đến tương lai mình, ngày nào cũng như họ, tôi thấy se lòng. Khi đi ngang qua một nhà hàng thấy nhân viên đang khệ nệ khiêng từ bên trong ra ngoài sân ba bụi cây trong chậu. Tôi tự nhủ trông sao giống cây trúc đào bên mình quá. Nhìn kỹ lại, quả đúng là cây trúc đào.

Nhìn mấy bụi cây trúc đào, tôi liên tưởng đến khoảng sân nhỏ trước nhà má tôi, tuổi già thích trồng đủ thứ. Nào sả, nào riềng, gừng, tỏi, húng cây húng quế, bên cạnh cái cổng có giàn hoa giấy màu tím magenta, là bụi trúc đào rất cao, dáng thanh nhã. Lá dài giống từa tựa lá khuynh diệp, cây đứng thẳng lắt lay trong gió chứ không rũ là đà như khuynh diệp. Má tôi dặn, cây này đẹp nhưng độc lắm. Nếu dùng đúng cách và đúng lượng thì trị được bệnh tim. Sau này người ta khám phá nấu canh bằng lá trúc đào ăn có thể cầm cự được HIV. Còn nhựa cây, rễ cây, và lá của nó có thể làm độc dược giết người. Cái độc của trúc đào đi vào cả văn chương và phim ảnh Mỹ.

Trúc đào tiếng Anh là oleander. Trúc đào có hai loại, trắng và hồng. Có một phim Mỹ tên là White Oleander hay Trúc Đào Trắng có nói đến chất độc của trúc đào. Phim này không được chú ý mấy dù rằng các tài tử trong phim này đều là gạo cội như Michelle Pfeiffer, Renée Zellweger, Robin Wright Penn. Tôi rất yêu thích Michelle Pfeiffer sau khi xem cô diễn vai phóng viên cùng với Robert Redford trong phim Up Close and Personal.

Phim Trúc Đào Trắng nói về một cô bé mười lăm tuổi tên là Astrid Magnussen. Michelle Pfeiffer đóng vai Ingrid Magnussen mẹ của Astrid. Nhìn thoáng qua, Ingrid có vẻ của một bà mẹ rất thương yêu con. Tuy nhiên Ingrid là người đàn bà thủ đoạn biết dùng mưu mô để khống chế người thân theo ý muốn của mình. Ingrid yêu một người đàn ông nhưng bị phụ bạc nên Ingrid trả thù bằng cách dùng trúc đào trắng hạ độc tình nhân cũ. Vì đôi lần thất bại trong tình trường, Ingrid đâm ra oán hận đàn ông và vẫn tìm cách kềm chế con gái của mình. Sau khi Ingrid vào tù, Astrid phải di chuyển hết nhà bố mẹ nuôi này đến nhà của bố mẹ nuôi khác và gặp rất nhiều người xấu vô lương tâm. Astrid bỏ trốn viện dành cho trẻ em lang thang, cùng với một người bạn trai, cả hai giúp nhau sống và trưởng thành. Astrid tuy vẫn nghĩ đến mẹ nhưng từ chối không gặp mặt. Nội dung như vậy nhưng lấy tên Trúc Đào Trắng để diễn đạt hình ảnh thoáng nhìn thấy đẹp nhưng bên trong là sự độc hại.

Bài học đầu tiên của tôi về trúc đào là cái hai mặt của cuộc đời. Có nhiều thứ trong đời, tình, tiền, quyền hành, hay sắc đẹp, sử dụng đúng phương cách và liều lượng, tốt. Không đúng phương cách và liều lượng, có hại. Biết thế nào là đúng phương cách và đúng liều lượng là một bài học lớn trong đời.

Lớn lên tôi được nghe bài thơ Trúc Đào của Nguyễn Tất Nhiên được phổ nhạc. Đây không phải là một trong những bài hay nhất của Nguyễn Tất Nhiên, nhưng có lẽ vì làm theo thể lục bát, lại được phổ nhạc có giai điệu nhẹ nhàng, êm tai dễ nhớ. Tôi yêu hai câu thơ mở đầu bài thơ này đã lâu nhưng không biết đó là thơ của Nguyễn Tất Nhiên “Trời nào đã tạnh cơn mưa.  Mà giông tố cũ còn chưa muốn tàn.”

Chiều nay ngang cổng nhà ai
Nhủ lòng tôi chỉ nhìn cây trúc đào
Nhưng mà không hiểu vì sao
Gặp người xưa lại nhìn nhau mỉm cười”

(Thơ Nguyễn Tất Nhiên, trang 422, tập Thơ Tình Miền Nam của Thư Ấn Quán)

Trong tình cảm lứa đôi, hình ảnh trúc đào đi đôi với hoa thiên lý như đoạn thơ của Đinh Hùng trang trải rất dễ thương:

”Em muốn đôi ta mộng chốn nào
Ước nguyền đã có gác trăng sao
Chuyện tâm tình: dưới hoa thiên lý
Còn lối bâng khuâng: ngõ trúc đào”

Trúc đào là loại hoa nhiệt đới, so với vùng tương đối lạnh như New Jersey , trúc đào khá hiếm hoi. Năm 2007 tôi đến chơi San Francisco rồi từ đó lái xe đến Yosemite . Trên đường dọc xa lộ 80 cho đến Livermore , trúc đào hồng và trắng được trồng ngay giữa xa lộ làm khoảng chắn an toàn cho hai hướng xe chạy ngược chiều nhau. Trúc đào màu trắng và hồng rực rỡ trong nắng hè. Màu hoa làm người lái xe vui mắt mà quên con đường xa dịu vợi. Cây trúc đào ngày xưa má tôi trân quí, nó chiếm một vị trí thuận lợi trong sân nhà và trong lòng bà. Má quí nó vì nó là vị thuốc. Má cũng gườm nó vì nó là thuốc độc. Dặn tôi không được ngắt lá chơi.  Tôi thích cái dáng cao gầy của nó. Cao gầy nhưng mạnh mẽ, lá giống loài liễu nhưng không ủ rũ buồn. Má không bao giờ biết ở  San Francisco và Sacramento người ta trồng Trúc Đào để làm hàng rào chứ nó không hiếm quí như má tưởng. Cái quí của xứ mình không được quí ở xứ người.

Hai Bà Ngoại

Bà Ngoại

Tôi là con muộn. Má sinh tôi khi đã luống tuổi nên lúc đó Ngoại đã qua đời. Tôi không biết, được ngoại cưng thì sướng như thế nào. Người quen, cả Mỹ lẫn Việt, đều cười nhìn nhận là Bà có thể cưng chiều cháu đến độ Bố Mẹ của cháu phải phàn nàn ghen tỵ.

Người Việt Nam mình hay nói con hư tại mẹ cháu hư tại bà. Điều này ám chỉ là bà nội hay bà ngoại, bà nào cũng nuông chìu cháu đến độ làm cháu hư hỏng.  Chị tôi có con sớm nên Má sớm có cháu ngoại. Ngày còn nhỏ, có lần ghen tỵ Má cưng cháu hơn mình tôi bỏ nhà vào chùa ở mấy năm. Chị tôi bất hạnh không được bên nhà chồng thương yêu đùm bọc. Chị sinh nhiều con. Đứa nhỏ đứa lớn, đứa nào cũng được má ẳm bồng đưa võng hát ầu ơ. Thỉnh thoảng cực lòng, Má nói: “Cháu bà nội hành tội bà ngoại.” Má là người quạt than, nấu xông, xoa dầu, kho tiêu cho chị mỗi lần sinh nở. Chồng chị không ở nhà thường nên tôi hay nhìn thấy chị nghẹn ngào, mắt đỏ hoe vì tủi thân.

Tôi rời Việt Nam đã lâu, xa nhà, xa mẹ già lưng còm. Lần đầu tiên về nhà thăm Má, Má sung sướng kể chuyện được cô cháu ngoại bồng má đi tắm, lau chùi cho má lúc má bị tê liệt một thời gian vì bệnh tai biến mạch máu não. Nghe Má kể, biết là cháu thương ngoại, tôi mừng. Tôi không ngờ đó là lần cuối tôi còn gặp Má. Lắm khi tôi nghe lòng ray rứt, nghĩ mình bất hiếu không một ngày săn sóc Má lúc yếu đau.

Một trong mấy đứa cháu trai, con của chị tôi, có lần nói chuyện, “Dì Út không biết chớ Ngoại cưng cháu lắm á!” Tôi cười nhỏ, “Mày làm gì mà được cưng?” Cháu tôi cười to hơn, “Cháu đi đá banh về đói bụng bao giờ Ngoại cũng để dành thức ăn cho. Cháu hay chọc Ngoại, món nầy không ngon, Ngoại nấu bị ế con ăn dùm cho Ngoại đó.”

Đối với người ngoài chuyện không có gì đáng để kể. Trong nhà, tình bà cháu được thể hiện một cách đơn giản nhất.

Lần này thì tôi không ghen, chỉ thấy mừng cho Má.

Thêm Một Bà Ngoại Nữa

Năm 2005 về Sài Gòn tôi ở nhà bà Ngạc, bà ngoại của một người rất thân với tôi. Nhà ở Tân Định, trong một hẻm nhỏ yên tĩnh và sạch sẽ. Bà đã cao tuổi lắm, hơn chín mươi, đang bị bệnh, thể chất tuy yếu nhưng tinh thần vẫn rất minh mẫn. Dáng Bà cao, nước da trắng, tóc tuy bạc nhưng vẫn còn rất rậm. Có lẽ ngày còn xuân sắc, Bà rất đẹp.

Bố của Bà chống Pháp, cùng thời và đồng môn với cụ Hồ. Sau vì nội bộ của cụ Hồ tranh chấp quyền hành, ông bị thủ tiêu. Sau khi nước mình thống nhất rồi, thỉnh thoảng có những cán bộ rất cao cấp từ Bắc vào Sài Gòn có ghé chào Bà. Có người muốn bày tỏ lòng hiếu thuận, biếu tiền, nhưng Bà không nhận.

Về Sài Gòn, ở nhà, tôi mê những món Bà và các dì nấu cho ăn rất ngon, toàn là những món ăn đặc thù của người Bắc. Canh cua rau đay. Cà pháo. Canh cà bung.  Gỏi rau muống da heo. Món đặc biệt nhất của Bà mà không ai làm ngon bằng là mắm tôm chua và mắm tôm xiết. Bà yếu, ra vào các dì nâng đỡ. Bà suốt ngày cứ hỏi chúng tôi đă ăn gì chưa. Trên bàn có chuối tiêu, bánh bèo, bánh mì, nhãn tiêu da bò…

Ba dì ở chung với Bà. Dì Cẩm, dì Oanh, và dì Lý. Cả ba dì đều không lập gia đình. Nghe kể, ngày xưa dì Cẩm khi bắt đầu tìm hiểu, có để lòng yêu một người. Vì khác tôn giáo và dì không muốn theo đạo của nhà người ta, nên dì xin rút lui. Người bạn trai của dì thương lắm, khắn khít năn nỉ một thời gian, rồi thôi. Dì Oanh người nhỏ nhắn, chắc là cũng rất xinh xắn ngày còn trẻ. Dì đã đính hôn nhưng gần ngày cưới dì từ hôn. Lý do của dì là ở với Bà, với chị em trong nhà đã quen. Dì không muốn phải theo chồng, theo tập tục nhà chồng.

Các dì phụng dưỡng Bà tỉ mỉ. Thức ăn, nước uống, thuốc men, đấm bóp, quạt hầu. Lòng hiếu thảo của các dì rất hiếm có. Hiếm thấy ở Việt Nam, càng hiếm hoi hơn ở xứ Mỹ nầy. Càng hiếm có là vì Bà không phải là mẹ ruột của các dì. Bà là vợ kế của ông Ngoại. Bà về làm dâu nhà chồng sau khi người vợ cả mất để lại một bầy con nhỏ. Người con út của ông Ngoại lúc đó chưa đầy một tuổi. Bà không có con, nhưng suốt cuộc đời Bà nuôi dưỡng thương yêu con cháu của chồng.

Các dì kể lại thành tích của Bà vừa thú vị vừa âu yếm. Rằng Bà tuy không biết đọc biết viết mà tính tiền lời tiết kiệm chính xác, vanh vách. Rằng Bà nấu thức ăn cho ông và chỉ có Bà nấu vừa miệng Ông. Một số món chỉ có Bà là người trong nhà biết nấu, cho dù Bà không nếm, cũng không ăn món đó. Rằng Bà là người sửa ống nước, thay cầu chì, bắt dây điện, leo nóc nhà chữa mái dột chứ không phải Ông.

Kể chuyện về Bà cũng là cách các dì bày tỏ lòng thương yêu.

Tôi hay nghĩ rằng Bà và các dì đã đi ngược lại thành kiến của xã hội.

Để dè bỉu đàn bà không con, người Việt Nam độc miệng nói rằng “Cây độc không trái, gái độc không con.” Hoặc là, “Có chồng mà chẳng có con, cũng bằng hoa nở đầu non một mình.” Làm như dè bỉu thế chưa đủ, người ta còn chế nhạo những người nuôi con chồng. “Tò vò mà nuôi con nhện. Đến khi nó lớn nó quện nhau đi. Tò vò ngồi khóc tỉ tê. Nhện ơi nhện hỡi nhện đi đàng nào.”

Rồi còn bao nhiêu chuyện mẹ ghẻ độc ác với con chồng. Nội cái chữ ghẻ gán vào người mẹ kế cũng nói lên cái hằn học rẻ rúng. Nào chuyện Nghi Xuân Tấn Lực. Nào chuyên Tấm Cám. Xă hội Việt Nam khắc nghiệt với đàn bà. Càng khắc nghiệt hơn với những người vợ kế.

Vậy mà Bà vượt lên trên cao, qua hết những thói đời mai mỉa. Ở xứ Mỹ người ta ca tụng tấm lòng nhân từ, yêu thương con chồng của bà Maria Von Trapp, viết thành ca nhạc kịch, thành phim The Sound of Music.  Bà Maria Von Trapp được đánh bóng là một nữ tu hiền lành ngọt ngào như một Mary Poppin.  Mãi về sau một trong những người con bảo rằng điều này không thật.  Bà Maria rất khó tính, nghiêm khắc, và lạnh lùng ít người thích đến gần.  Ở Việt Nam không mấy ai để ý đến tấm lòng của bà Ngạc đã yêu con của chồng. Không nói đến, không bị chê bai dè bỉu tự nó cũng chính là một sự tán thành hay ít ra cũng chấp nhận.

Tấm lòng của Bà có được biết đến hay không, có được ngợi khen hay không là một điều không cần thiết với Bà. Miễn sao Bà có các dì và con cháu quấn quit lúc tuổi già cũng đủ.

Đem Bà và Má của tôi so với cuộc đời của người già ở Mỹ để thấy sự khác biệt về phong tục và xă hội. Ở đây con cái ít khi sống gần cha mẹ. Có người giàu tỷ phú, nhưng già và chết trong cô độc. Có tiền nhưng không mua được lòng yêu của con cháu.  Má tôi mất đã lâu.  Bà Ngạc vừa qua đời hôm qua trong vòng tay của các dì.  Các cháu của Bà ở Mỹ cũng đã lên máy bay về đưa tang của bà.

Bà ơi, cháu biết linh hồn bà siêu thoát nhẹ nhàng.  Bà yêu con cháu và được con cháu yêu đến ngày cuối cùng trong đời.

 

Cho Người Tình Lỡ

Ngồi trên xe lửa đi làm về.  Nghe Trần Thái Hòa hát bài này buồn tha thiết.  Tôi chỉ muốn dúi đầu vào vai ai đó ngủ vùi một giấc.  Về nhà ngồi chép lại đăng lên đây.  Không biết tên tác giả của bài hát.  Ai có biết chỉ dùm thì mình cám ơn.

Cho Người Tình Lỡ

Khóc mà chi yêu thương qua rồi,
Than mà chi có ngăn được xót xa.
Tiếc mà chi những phút bên người,
Thương mà chi nhắc chi chuyện đã qua.

Anh giờ đây như là chim,
Rã rời cánh biết bay phương trời nao.
Em giờ đây như cành hoa,
Trót tả tơi đón đưa ngọn gió nào.

Mình nào ngờ tình rơi như lá rơi. 
Ngày tình đầy vòng tay ôm quá lơi.
Để giờ này một người khóc đêm thâu. 
Một người nén cơn đau.
Nghe mưa mà cúi đầu.

Thế là hết nước trôi qua cầu. 
Đã chìm sâu những tháng ngày đam mê.
Thôi đành quên những tiếng yêu đầu. 
Những lời yêu ấy nay đã quá xa.

Nếu đường cũ giăng đầy mưa,
Khuất mù lối khiến nên tình đành lỡ.
Ta giờ đây như rừng thu,
Nắng lịm với chiếc lá vàng cuối mùa