Hài cú mùa thu của Buson

I go,
you stay;
two autumns.

Ta đi
Người ở lại;
Hai mùa thu 

Coolness-
the sound of the bell
as it leaves the bell.

Hơi lạnh-
Tiếng chuông
Khi rời khỏi chuông

Autumn evening-
there’s joy also
in loneliness.

Chiều thu
Có niềm vui
Trong nỗi quạnh hiu

Chrysanthemum growers-
you are the slaves
of Chrysanthemums.

Hỡi người trồng hoa cúc
Các người là nô lệ
Của hoa cúc.

Chuyện lạ

Ngày xưa có một nhà thơ già, môn sinh của Kaiga, tên là Hayami Shinga. Một đêm nọ ông ở trọ nhà của Nakamura, phòng ngủ gần cửa trước. Đêm ấy là đêm Mười Tám tháng Chín. Trăng rất trong và trời có sương lạnh; dế hát vang trong sân phía trước nhà. Cái hơi hướm mùa Thu thật quyến rủ nên ông không đóng cửa sổ và đi ngủ chỉ đóng cửa trước mà thôi.

Vào khoảng một giờ tình cờ ông ngẩng đầu khỏi gối và nhìn chung quanh. Mặt trăng vẫn sáng, sáng rực như thể là ban ngày, và trong mái hiên bên ngoài, có một đàn chồn ngồi một dọc thẳng hàng, vẫy mấy cái đuôi tròn lẳn xòe lông. Trăng soi bóng của chúng lên nền cửa.

Nhà thơ già sợ hãi quá, không thể nào cầm được, vụt chạy vào trong bếp, gõ mạnh vào cánh cửa căn phòng của chủ nhà đang ngủ, gọi um sùm: “Dậy đi! Mau lên nào!”

Tiếng gọi của ông đánh thức những người giúp việc, và họ bắt đầu hét truyền với nhau, “Có kẻ trộm, phải là trộm thôi!” Tiếng kêu của những người giúp việc làm Shinga bớt sợ hãi. Ông bắt đầu mở mắt ra nhìn, và nhận ra nãy giờ ông đang gõ vào cửa phòng vệ sinh, mồm kêu, “Thức dậy! Thức dậy!”

Về sau, kể lại câu chuyện đêm ấy, ông nói, “Tôi rất là xấu hổ.”

Chú thích của người dịch: Người Nhật tin rằng, chồn không phải là thần, mà chỉ là người đưa tin của thần. Đoạn này trích trong quyển “The Essential Haiku Versions of Basho, Buson, & Issa.” Robert Hass biên soạn. Tiêu đề From New Flower Picking, trang 141, trích đoạn này của tác giả Buson, nhà thơ cũng là danh họa, Yuki Sawa và Edith M. Shiffert dịch từ tiếng Nhật sang tiếng Anh.

Tác giả nhập nhằng khiến người đọc không biết đây là giấc mơ hay sự thật. Có lẽ vì không khí mùa thu quá đẹp, đẹp đến trở nên huyễn hoặc, khiến cho nhà thơ già đâm ra mơ chuyện hoang đường. Cũng có thể đám chồn kia là những sứ giả của thần tiên, để lộ hình dáng trong đêm thu, vì đêm thu đẹp quá khiến chồn cũng bị say hương thu. Khi bị loài người phát giác, đám chồn biến mất, để lại nhà thơ già chịu nỗi xấu hổ một mình.