Đối diện

rừng sau nhà sáng hôm nay
Tuyết rơi tối qua, rừng sau nhà sáng hôm nay.

Vào tháng Hai, mọi sinh vật im lìm bất động.
Chim ngập ngừng không muốn bay và linh hồn
bị trầy trụa vì cảnh trí, như chiếc thuyền
bị trầy trụa bởi chân cầu, nơi nó bị trói vào

Hàng cây đứng quay lưng lại với tôi.
Lớp tuyết phủ được đo chiều dày bằng những cọng rơm khô khốc.
Dấu chân in trên tuyết khô dòn trở nên cũ mòn.
Dưới tấm bạt ngôn ngữ buồn lịm chết.

Rồi một ngày cái gì đó đến bên khung cửa sổ.
Tôi ngừng việc, ngẩng đầu nhìn lên.
Màu sắc rực rỡ. Vạn vật chuyển mình.
Trời đất và tôi ùa vào vòng tay của nhau.

Dịch từ bài thơ Face to Face của Tomas Transtromer.

In February living stood still
The birds flew unwillingly and the soul
chafed against the landscape as a boat
chafed against the pier it lies moored to.

The trees stood with their backs turned to me.
The deep snow was measured with dead straws.
The footprints grew old out on the crust.
Under a tarpaulin language pined.

One day something came to the window.
Work was dropped, I look up.
The colors flared. Everything turns around.
The earth and I sprang toward each other.

Trích từ tuyển tập “The Great Enigma.” Robin Fulton dich ra tiếng Anh.

dịch thơ Tomas Tranströmer – Robin Robertson

Thơ Tomas Tranströmer khó dịch vì đa chiều đa dạng và nhiều ẩn ý. Lời thơ cô đọng tuyệt đẹp cùng với hình ảnh trong thơ sống động như những bức ảnh chụp rất nghệ thuật làm thơ ông quyến rũ ngay tức khắc, nhưng cái ngôn ngữ đơn giản tự nhiên trong thơ ông khi dịch thường bị biến thành không màu sắc và đơn điệu. Nhịp điệu mềm mại của những bài thơ nguyên tác thường khó được tái tạo và, nhạc tính trong những chữ Thụy Điển như “domkyrkoklocklang” bị mất âm vang khi chúng biến thành một “hồi chuông giáo đường.” Cảnh tượng trống vắng, bí ẩn trong thơ ông khá quen thuộc với các nhà thơ Bắc Âu, nhưng biến những mệnh đề siêu thực của cảnh tượng ấy thành ngôn ngữ Thụy Điển cho thật đơn giản ngắn gọn là điều rất khó khăn.

Trong lời giới thiệu quyển “Imitations, (Bắt chước)”tuyển tập bản dịch của những bài thơ châu Âu, Robert Lowell viết, trích dẫn Pasternak, “Dịch giả bình thường đáng tin cậy có thể dịch đúng nghĩa đen nhưng thường không chuyển đạt được giọng thơ và … trong thi ca, giọng thơ là tất cả.” Trong bản dịch tương đối thoát qui luật của tôi từ một số bài thơ của Tranströmer, tôi đã thử chọn vị trí đứng giữa một bên là những bài thơ được viết lại một cách trang trọng và thử nghiệm của Lowell và bên kia là phương pháp dịch sát nghĩa theo truyền thống. Tôi vẫn giữ dáng dấp bài thơ mở rộng ý nghĩa cho rõ ràng hơn và cố gắng – như Lowell đã rất đúng khi nhấn mạnh là người ta phải cố gắng – truyền đạt giọng thơ.

Cái nhìn của Tranströmer có khuynh hướng tư tưởng tâm linh rất sâu đậm, nhưng không thuần là tôn giáo. Ông quan tâm đến sự khác biệt đến đối lập và chúng ta phản ứng như thế nào, ở cương vị loài người, cho đến khi tìm thấy chúng ta ở điểm then chốt, ở cái điểm tựa đòn bẩy của một khoảnh khắc. Đây là bài trích từ bài thơ “Out in the Open” (Ngoài Khoảng Rộng):


Mặt trời bốc lửa. Phi cơ bay thấp,
trải bóng có hình
dáng của chiếc thập tự khổng lồ, vội vã trên mặt đất.
Một người đang rình
cái gì đó trên cánh đồng.
Bóng phi cơ chạm đến
anh ta
Trong tít tắt anh ta ở
ngay chính giữa chiếc thập tự.
 

Tôi đã nhìn thấy cái
thập tự treo trên những vòm cong đẹp mắt của nhà thờ
Đôi khi nó giống như
một tấm ảnh chụp
sự náo loạn 

Tôi đã đọc những bản dịch này trên sân khấu với Tomas, ở Stockholm  và London, và có được sự tán thành của ông rất quan trọng với tôi. Ở vai trò một trong những ủy viên quản trị của giải thưởng Griffin, tôi có mặt nơi đó khi ông được trao tặng Lifetime Recognition Award (Giải Thưởng Thành Tựu Trọn Đời) năm 2007, nhưng chúng tôi có cảm giác lúc ấy – cũng như từ nhiều năm trước đây – là giải thưởng quan trọng nhất vẫn chưa trao tặng cho ông. Tin (ông được giải Nobel văn chương) hôm nay, đã được chờ lâu đến độ không thể tin được, nhưng thế giới thi ca có thể nâng ly chúc mừng người đàn ông khiêm tốn này, nhà thơ vĩ đại này.  

Robin Robertson đã xuất bản vài bài thơ trên The New Yorker, và là dịch giả tập thơ “The Deleted World,” của Tomas Tranströmer, sắp phát hành bởi Farrar, Straus & Giroux