Mặt nước

Có một ngày tôi đến Duke Farms để chụp ảnh lá thu. Ở trên chiếc cầu đỏ dẫn vào Meditation Center nhìn xuống mặt nước thấy ảnh này. Hồ không sâu lắm nên thấy cả lá chìm dưới đáy hồ. Một vẻ thu rất điêu tàn.

Hàng tùng bên bờ kênh

Ảnh chụp ngày 24 tháng Mười Một 2021. Hôm qua 30/11/2021 có tuyết bay lất phất độ năm mười phút. Có con mèo vàng sọc trắng rất trẻ, gầy mảnh khảnh, đến chỗ để thức ăn mèo. Thấy tôi nó bỏ chạy không biết có kịp ăn không. Sáng nay nắng mùa đông rất hồng. Vậy thôi. Chẳng có gì để nói thêm.

Cây trắng

American sycamore

Mỗi lần đi bộ tôi thường gặp cây này. Người ta có nhiều tên cho nó nhưng tôi chỉ nhớ mỗi tên American sycamore. Nó cùng giòng họ với 7 hay 8 loại khác. Đặc điểm chung của sycamore (Wikipedia tiếng Việt bảo rằng nó thuộc chi huyền tiêu) là vỏ cây của nó có thể tróc ra, bên dưới lớp vỏ là một lớp da cây nhiều màu, xám và xanh, đậm nhạt hơi khác nhau, chụp ảnh gần trông giống như tranh vẽ vậy. Rồi chẳng hiểu tại sao, vì là mùa đông, hay vì lớp da dưới vỏ cây chết đi, cây trở nên màu trắng như vầy.

Tôi định dùng photoshop tẩy hết mấy vết lốm đốm trên cây, cho nó giống cây màu trắng biểu tượng của Gondor trong phim The Lord of the Rings. Nhưng thôi, kệ nó, để vầy cho tự nhiên. Từ xa, nhìn thấy cây này, ở giữa quảng trường, dân Gondor biết đó là quê nhà.

Theo Wikipedia, mấy trăm năm dưới quyền cai trị của Stewart cây khô như đã chết. Aaragon khi làm vua đã mang một cây non, lấy giống của Cây Trắng, đem trồng trong thành phố. John Garth bảo cây này tương tự Cây Khô (Dry Tree) trong truyện cổ tích vào thế kỷ 14, Cuộc Phiêu Lưu của Ngài John Mandeville. Truyện xưa kể rằng cây khô bắt đầu khô kể từ ngày Chúa bị đóng đinh lên cây thập tự, nhưng nó sẽ sống lại, khi nào có vị hoàng tử từ phương Tây đến làm lễ cầu nguyện dưới cây này. Trái của Cây Khô có thể giúp người ta sống đến 500 năm.

Đây là ngọn và trái của cây American sycamore. Ảnh chụp cách đây độ hai tuần.

Tôi rất ưa đọc Wikipedia. Nó có nhiều tóm tắt đại ý truyện huyền thoại, đọc hay và dễ nhớ. Hình như ngày nào tôi cũng đọc wikipedia ít nhất là một lần.

Ta thấy một sớm mai*

Sáng nay thấy trên sân có một lớp tuyết mỏng. Ngay lập tức tôi nhớ đến hai câu trong một bài hát, dĩ nhiên không nhớ bài nào và của ai, để bạn đọc nhắc giùm.

Ta thấy một sớm mai,
Rừng đông im lặng tiếng.

Thật ra cũng không nhớ chắc là rừng đông hay rừng thu. Tuy vậy thấy tuyết là nghĩ đến mùa đông. Vậy là mùa thu đã hết rồi sao?

Ảnh chụp cách đây mấy hôm. Buổi chiều đạp xe về thấy còn sót lại vài cây sycamore lá vàng rực trong nắng chiều. Thấy ảnh này, tôi muốn kêu lên, mùa thu chưa (c)hết, chưa hết đâu, mùa thu chưa hết, chưa hết đâu.

Cái cây bữa trước chụp, hải ly cạp chung quanh chỉ còn lại một chút đủ để cây chưa ngã. Ba hôm sau đi ngang thì thấy cây đã gãy rồi, nhưng không thấy thân cây chắn trên đường hoặc trôi trên dòng kênh. Có thể nó đã trôi đến chỗ nào đó mình không để ý, hay ban quản lý đã cho người đến dọn rồi. Họ chỉ cần cưa vài khúc và đẩy sang bờ bên kia, hay cho lên xe chở đi chỗ khác.

Vẫn còn hạc.

Hôm đi gần đây nhất, 24 tháng Mười Một thì không thấy con rùa nào nữa cả. Trời khá lạnh, gió nhiều, ít nắng. Chỉ cần chút hơi ấm là các ngài rùa duỗi tay chân để rút hơi ấm vào người.

Một vài cây cattails đã tàn. Tôi lại ưa nhìn chúng khi ngược nắng, những sợi tơ bung ra trắng xóa, lóa cả mắt.

Cỏ khô. Trắng xóa khi ngược nắng.

Một chàng vịt đầu xanh cô đơn.

Khi không còn màu sắc rực rỡ của lá cây. Hạc, chim vịt, và ngỗng rủ nhau bay về miền nắng ấm. Rùa trốn vào trong hang. Mùa thu còn lại gì?

Sắc trời trôi nhạt dưới khe
Chim đi lá rụng cành nghe lạnh lùng.
                          – Huy Cận

Tái bút. Sau khi đọc comment của Huyền, tôi xin sửa lại như sau. Cám ơn Huyền.
Ta thấy một sớm nao. Rừng thu im lặng tiếng.
Trích trong bài Lời Tình Buồn của Hoàng Thanh Tâm.

Dọc đường nhìn thấy

Thật ra tôi muốn gọi những tấm ảnh này là những tấm ảnh không nghệ thuật. Nhưng chỉ nghĩ đến đó thì tôi thấy mắc cỡ, nói vậy hóa ra mình tự nhận mấy tấm khác là ảnh nghệ thuật sao. Mắc cỡ vì tôi biết tài nghệ mình non kém. Đây là những khung cảnh tôi nhìn thấy trên đường đi bộ, hay đến thư viện, nhìn chung quanh thấy những hình ảnh giản dị, đời thường. Tầm nhìn thường bị giới hạn bởi những sợi dây điện chằng chịt, hay xe cộ chạy tới lui, hoặc đậu đầy trên đường. Tóm lại những khung cảnh này có màu sắc của mùa thu, bị tì vết. Thật ra tôi không đam mê nhiếp ảnh lắm đâu, tại vì tôi rất lười biếng, ngay cả đi chệch khỏi chỗ mình đang đứng để có một cái nhìn tốt hơn, đi xa hơn hoặc đến gần hơn, tôi đều lười. Thường chỉ giơ máy lên rồi bấm. Hình như tôi xem ảnh để khỏi phải suy nghĩ.

Thân cây bị con beaver cạp gần đứt ngang. Coi vậy mà xô nó không ngã, bởi vì ngọn của nó được ngọn của cây khác chống đỡ.
Đi chợ mua thức ăn cho mèo, đứng trong shopping center nhìn lên đồi

Tôi có thể xóa những cái camera trong bãi đậu xe nhưng lười biếng.

Ảnh chụp ở bên hông thư viện ngó sang bên cạnh, gần sân thể thao
Ngân hàng đối diện với thư viện

Đồng hồ chạy đúng giờ. Bên trên mặt đồng hồ có cái bảng nhỏ bằng kim loại khắc chữ PNC, tên ngân hàng.

Trên đồi, Washington Rock Park
Thơ thẩn đường chiều* dọc bờ kênh D&R

*Mượn vài chữ trong bài hát Cô Hái Mơ của Phạm Duy. Chỉ có bốn chữ là hợp với cảnh thôi, hoàn toàn không dám ví von mình là khách thơ.

Trời cuối thu rồi em ở đâu?

Hôm nay khá lạnh. Đài khí tượng bảo rằng cao nhất chỉ có 49 độ F. , hiện giờ sắp 7 giờ sáng, 26 độ F. Lạnh như vầy khiến tôi tự hỏi, trời cuối thu chưa. Theo đúng lịch thì khoảng sau 20 hay 21 tháng 12 mới bắt đầu mùa đông. Nhưng mùa màng thời tiết đâu có đi theo lịch của loài người đặt ra. Các vị thần chủ quản thời tiết, quyết định ngày nào nắng hay mưa, bao giờ nóng hay lạnh, họ có lịch riêng của họ. Đâu như tuần trước đi xe đạp đã thấy có đông giá trên sân cỏ. Một hình thức báo hiệu cuối mùa thu.

Sương giá đọng trên lá cỏ
Hằng ngàn ngỗng Canada đậu trên sân cỏ trong ngày giá đông, sương giá đọng trắng cả sân.
Nắng lên, băng đóng trên mặt nước bắt đầu tan, bốc khói

Tấm ảnh này làm tôi nhớ đến một cảnh trong phim Xuân, Hạ, Thu, Đông, rồi lại Xuân. Mặt hồ đầy khói sương huyền ảo như cảnh tiên. Khói tan nhanh lắm. Tôi mở máy xong thì khói đã tan hơn phân nửa vì nắng.

Hai chữ cuối thu luôn làm tôi nghĩ đến câu thơ của Đinh Hùng mà tôi dùng làm tựa đề. Trời cuối thu rồi em ở đâu? Nằm trong đất lạnh chắc em sầu. Em của tôi là hai con mèo hoang. Tôi vẫn lo ngại chúng không có chỗ trú ẩn những lúc lạnh chết người như thế này.

Thật ra thời tiết thay đổi rất nhanh, mới hôm trước ấm đến 67 độ F. rồi hôm sau lạnh dưới độ đông nước đá. Cứ một ngày rồi ấm dăm ba ngày lạnh, và cứ dần dần như thế mà vào đông.

Cũng tuần trước, sau một ngày lạnh, trời ấm, nắng nhẹ nhờ nhiều mây, tôi đi thư viện tạt sang ngọn đồi Washington Rock, dùng phone chụp tấm ảnh này. Phone cho màu hơi đậm, nhìn mắt thường màu nhạt hơn.

Washington Rock Park

Chỗ này ngày xưa ông Washington đã đứng quan sát quân Anh hình như tiến quân về hướng Princeton. Nói hình như vì không nhớ chi tiết trong lịch sử.

Cạnh ngọn núi này là trạm cứu hỏa thường được dùng làm phòng phiếu (bầu cử) cho dân địa phương. Trạm cứu hỏa này thuộc loại khá cũ nếu không nói là cổ. Bên hông trạm cứu hỏa có một căn nhà nhỏ, loại cottage, xây bằng đá, chắc bây giờ người ta dùng làm chỗ chứa đồ lặt vặt. Trông nó cũng khá suy tàn. Tôi lại rất yêu cái vẻ điêu tàn của những ngôi nhà đá, khi dây leo tràn lan trên mái trên tường. Cái vẻ điêu tàn này luôn làm tôi nghĩ đến vẻ đẹp wabi-sabi của người Nhật.

Ngôi nhà cổ tích

Cứ thấy lá vàng và đỏ che kín cả ngôi nhà tôi lại nghĩ mùa thu vẫn còn dài lắm ở chung quanh. Mới bên trên đã thắc mắc cuối thu rồi em ở đâu, rồi lại kêu mùa thu còn dài lắm. Không khéo bạn đọc lại trách móc, đúng là bản tính đàn bà (già), thay đổi ý nghĩ cũng như mùa màng thời tiết. Vài ba bữa nữa chắc là lại kêu lên buồn tàn thu.

Thật là mau quá, mới hôm trước còn nghe bây giờ là mùa thu, chiều vắng khói sương mù (Nam Lộc Tùng Giang).

Hai con mèo hoang của tôi

Nghe nghịch lý ha, hễ là mèo hoang thì không thể là của tôi. Mà nói là của tôi thì không là mèo hoang nữa. Mèo đen, ông Mun, đã bị triệt sản, được chích ngừa, từ năm 2018. Lúc ấy con mèo Củ Gừng (cũng là mèo hoang) sinh hai bầy con cách nhau 6 hay 7 tháng trong sân sau nhà tôi, làm tôi phát hoảng, vội vàng báo với Trung Tâm Kiểm Soát Thú Hoang. Họ đưa bẫy và tôi tóm cổ hết đám mèo này giao cho họ. Mèo con thì họ nuôi, hay cho người ta nuôi. Mèo đã trưởng thành họ chích ngừa, triệt sản, và thả trở lại cánh rừng sau nhà tôi. Mấy con mèo đẹp từ từ biến mất. Chỉ còn lại con mèo Mun.

Mèo Xám đến sau, bệnh trầm trọng, nghẹt mũi, mắt nhắm tít, sưng húp, lở lói. Nó không thể mở miệng để ăn, chỉ có thể le lưỡi liếm chút nước. Tôi hầm thịt gà cho nó uống nước, ngày nào cũng thầm nghĩ là hôm nay nó sẽ chết. Vậy mà nó vẫn sống. Bây giờ nó cũng to béo lực lưỡng, chẳng kém gì ông Mun. Ngày trước nó như đàn em của Mun. Bây giờ nó là đối thủ đáng sợ. Mèo Xám chưa bị triệt sản.

Bạn có bao giờ thấy hai con mèo đánh nhau, vật lộn chưa? Rất ngoạn mục. Con này khóa cổ, ngoạm chỗ hiểm của con kia, cả hai khóa cứng với nhau. Tôi có lần phải lấy cái gậy đụng nhẹ vào một trong hai con để bọn chúng thả nhau ra. Thức ăn chia làm hai phần, để hai nơi cách xa nhau. Cả hai chỉ cần ăn thôi, chẳng mắc mớ gì phải đánh nhau. Người ta bảo loài mèo tranh giành lãnh thổ. Thỉnh thoảng thấy cả hai con mèo cũng xây xước khá nhiều.

Nhiều khi tôi thấy áy náy đã triệt sản Mun, nhưng khi thấy Xám khổ sở đeo đuổi Nora nhà tôi thì tôi hết áy náy. Vì thấy nó cũng vật vã lắm. Bây giờ thì Xám quen rồi nên không lảng vảng sân nhà tôi nhiều. Nó cũng không vờn Nora như trước nên cô nàng không sợ nó nhiều như trước kia nữa. Mun bây giờ lại có vẻ theo đuổi Nora. Nhiều khi trong đêm khuya nó nằm trên cái sàn gỗ sau nhà ngóng vào nhà như chờ ăn hay chờ Nora. Điều này làm tôi tự hỏi, mèo có thể trở lại trạng thái sinh dục lúc chưa bị triệt sản không. Sau một thời gian dài, lớn lên, già đi chúng có thể lành lặn không?

Buổi sáng thức giấc, thấy Xám ngồi trong cái ổ, ông Tám câu bóng đèn điện để sưởi ấm cho mấy con mèo. Mun ngồi xa hơn, gần bức tường rào, kêu meo meo để tôi chú ý biết là nó muốn ăn. Mun nói nhiều lắm. Hễ tôi kêu meo một tiếng thì nó đáp lời meo một tiếng. Xám ít khi kêu thành tiếng. Chỉ lừ lừ lặng lẽ ăn.

Mấy con mèo cũng thường đòi ăn ngon. Nhiều khi có thức ăn mà Mun không ăn, cứ nằm chờ mãi cho đến khi tôi lấy thức ăn có mùi cá hồi, nó thích, ăn xong mới bỏ đi. Người ta nói ăn mày thì không thể đòi hỏi món này món nọ. Mấy con mèo này chắc làm chủ chứ không làm ăn mày.

Cảnh thu

Chim cốc ở đập Kingston

The old cormorant keeper
I haven’t seen him
this year
Yosa Buson
bản dịch sang tiếng Nhật của Yuki Sawa và Edith M. Shiffert
Trích trong quyển The Essential Haiku Versions of Basho, Buson, & Issa Edited by Robert Hass

Ông cụ chăn chim cốc
Tôi không gặp
Năm nay

Nguyễn thị Hải Hà dịch từ tiếng Anh.

Đố bạn có bao nhiêu con chim cốc trong bức ảnh. Cũng ở đập Kingston, chỗ có bầy chim cốc, nhìn xa hơn chút nữa là bờ bên kia của hồ Carnegie.

Hồ rộng tôi cứ ngỡ là sông. Ban đầu tôi định đặt tên ảnh là Chiều Vàng Bên Sông. Nhìn cảnh tôi thường nghĩ đến một bài hát với những câu: “Chiều về trên sông vắng. Thấp thoáng bóng đôi cò trắng.” Vậy rồi thôi. Không nhớ tên bài hát, không nhớ tên nhạc sĩ. Cũng không nhớ những câu tiếp theo. Nhớ là nghe qua tiếng hát Lệ Thu.

Lá phong Nhật Bản ở Meditation Center – Duke Farms
Lá phong vàng ở Nature Center – Watchung Reservation
Meditation Center ở Duke Farms

Mà mùa thu dài lắm ở chung quanh*

Đứng trên đồi trong Watchung Reservation nhìn từ chỗ mỏ đá về hướng đường cao tốc 78

Tựa đề lấy từ mấy câu thơ của Nguyên Sa. (Phải của Nguyên Sa không?) Trong bài hát Áo Lụa Hà Đông.

Anh vẫn nhớ em ngồi đây tóc ngắn,
Mà mùa thu dài lắm ở chung quanh.

Chẳng có liên quan gì với người em tóc ngắn. Chỉ có mùa thu ở đây vẫn còn dài, mà chắc cũng chẳng dài lắm đâu vì lá đã trở thành màu nâu rụng đầy lối đi trong rừng. Nếu đừng có cái mỏ đá (quarry) người ta đang khai thác nham nhở màu xám của đá xanh, màu vàng của cát, mặt đất lởm chởm loang lỗ, xe tải xe ủi đất, máy đào đất rải rác khắp nơi, thì nơi đây là chỗ nhìn thấy cảnh mùa thu rất đẹp. Trong bản đồ hiking Watchung Reservation người ta gọi chỗ này là scenic overlook.

Chụp đại, chụp khơi khơi, về mở ảnh ra nhìn trên computer thấy có mấy căn nhà thấp thoáng trong rừng. Những căn nhà ở trong rừng như thế này thường mang cho tôi cảm giác thú vị, chẳng hiểu tại sao tôi thấy nó đẹp, thơ mộng. Cái kiểu thơ mộng của “Từng hẹn mùa xưa cùng xây nhà bên suối. Nghe suối róc rách trôi hoa lừng hương gió ngát. Đàn nai đùa trong khóm lá vàng tươi. Tơ đàn chùng theo với tháng năm, Rừng còn nhớ tới người. Trong chiều nào giữa chốn đây, hồn cầm lắng tiếng đời. Suối ơi! Nghe rừng heo hút…”

Bạn đừng ngạc nhiên, vì cảnh trong bài hát không phải là cảnh tiên đâu, mà là cảnh có thật đấy. Chỉ cần một cơn mưa to, là có rất nhiều con suối nhỏ chảy khắp nơi trong rừng, trên núi.

Tôi thích ngắm rừng cây lúc cuối thu, khi lá đã trở thành nâu sậm, chỉ còn trên ngọn lấp lánh lá vàng nhờ nắng chiếu. Đặc biệt khi lá rụng nhiều, chòm lá vàng tươi còn sót lại trên cây nhìn có vẻ như chúng tự phát ra ánh sáng. Đó là những lúc tôi thấy có chút xíu buồn nhuốm nhuốm trong tâm tư, vì biết là mùa thu, mùa lá đẹp sắp tàn.

Nai

Nai đến nhà tôi rất thường xuyên. Sáng sớm, chiều tối là lúc chúng đi kiếm ăn. Mùa hè cây lá rậm rạp, nghe tiếng chân nai đi xuyên qua cây lá nhưng không nhìn thấy. Nếu có cũng chỉ là mấy cái chân. Thoáng thấy người, nghe tiếng người, là chúng chạy mất. Trời lạnh nhiều, bụi rậm đều tàn héo nên nhìn lên đồi, sau nhà là thấy nai. Mấy nhà khác, như nhà bà Robyn, thì đuổi nai, nhưng nhà tôi và Patti thì không. Patti còn cho nai ăn, mấy con nai con thường đến ăn cái gì đó có lẽ là củ cải trắng. Mùa này vẫn còn cỏ và lá non, vài tuần nữa là chúng đói. Coi vậy mà nai cũng kén ăn. Tôi thử cho chúng ăn thơm (dứa, khóm) nhưng chúng chỉ thích cái lõi của cái đầu lua tua đầy gai nhọn. Chúng ngậm một góc của cái đầu khóm quật qua quật lại cho rụng bớt lá gai, và ăn cái phần lõi của đầu khóm. Chúng ăn vỏ củ cải trắng, nhưng hình như không ăn cà rốt. Muốn hỏi Patti cho nai ăn gì nhưng ngại hàng xóm biết mình cho nai ăn. Ai chứ bà Robyn thì chắc là cảm thấy phiền.

Hôm trước đi bộ, trên đường về thấy có một chiếc xe bị móp méo, đậu bên đường. Hai người chủ xe đứng cạnh xe, gần đó có một con nai, tuy còn sống nhưng không chạy đi được nữa. Tôi đoán nai chạy ra đường, bị xe đụng phải. Bây giờ không biết người ta sẽ giải quyết làm sao đây. Dĩ nhiên cảnh sát đến lập biên bản, chủ xe có thể báo cho công ty bảo hiểm xe để được bồi thường xe hỏng. Còn con nai thì sao đây? Nếu đưa đi bác sĩ thú y, ai sẽ trả tiền? Nếu nó bị thương nặng quá phải giết chết ai sẽ làm việc này? Chắc lưỡi than thầm, tội nghiệp!

Hôm qua đi thư viện mượn sách, bên lề đường lối vào thư viện thấy có cái bảng điện tử rất to, loại bảng này dùng để nhắc nhở người ta đeo dây nịt an toàn, bữa nay nhắc thêm, tài xế nên chạy chậm lại, nhất là sáng sớm và chiều tối, bởi vì mùa này nai thường xuyên xuất hiện.

Mỗi lần đăng ảnh mùa thu, tôi thường nghe nhắc nhở, có lá mùa thu mà không có con nai vàng ngơ ngác. Câu trả lời của tôi thường là ít tuần nữa là sẽ có “con nai vàng ngơ ngác. Đạp trên lá vàng khô.”

Cây phong ở đầu đường dẫn vào nhà tôi. Ở cuối đường, bên tay phải có khóm cây màu xanh, đó là khóm trúc trước nhà tôi. Trước khi đến khóm trúc nhìn thấy hộp thư màu trắng.

Chung quanh nhà

Năm nay được mùa lá đẹp. Cây sồi trước nhà tôi đỏ thắm, chưa năm nào nó đỏ đều và đẹp như năm nay. Có lẽ vì các nhà chung quanh, đặc biệt là nhà bà Robyn bên cạnh đốn một loạt cây to. Nhà trước mặt cũng đốn cây. Nhà tôi thì chỉ cắt ngọn mấy cây cao để giảm bớt rủi ro trời bão cây gãy đổ xuống mái nhà. Đốn cây cao thì có nhiều nắng rọi xuống mấy cây khác. Trời lạnh dần, không có ngày nào đột nhiên nóng, thỉnh thoảng mưa, thời tiết thuận tiện cho lá đổi màu. Chung quanh nhà tôi đủ thứ màu sắc.

Cây sồi trước nhà.
Cây phong bạc (silver maple) của nhà trước mặt.

Cây phong bạc này hằng năm màu đỏ sậm hơn, năm nay màu cam nhiều hơn. Khi lá rụng, mặt đất đầy lá đỏ, phía sau lá màu hồng nhạt, trên thảm cỏ xanh. Rất đẹp! Gọi là phong bạc vì mặt sau lá, lúc còn tươi, có màu nhạt, như thể có phủ một lớp bạc (silver).

Phía sau nhà. Ảnh chụp sau cơn mưa.

Tôi giảm bớt màu tại vì cái phone người ta đã program sẵn, màu rất đậm. Có bốn năm bụi cây không biết tên, mùa thu lá đỏ rực như thế. Vì cây cối chằng chịt quá nên vào ảnh không đẹp. Ngồi trong nhà, nhìn qua cửa sổ, chỉ thấy một góc của cây, với khung cửa sổ như khung ảnh, nhìn rất thú vị. Có nhiều cảnh thấy đẹp nhưng tôi không đủ khả năng thu vào ảnh.

Cây sồi bên hông nhà, cạnh garage ngó sang sân nhà của John và Patti

Cây sồi này năm nay cũng có màu cam nhạt. Mọi năm nó chỉ nâu rồi rụng lá.

Nhánh trúc trước nhà

Mùa thu ở đây đang hồi cao điểm. Có nghĩa là mùa thu sắp tàn. Chắc tuần sau tôi có thể kêu ca là mùa thu đã chết.

Bóng chiều thu

Đôi vịt mallard trên dòng kênh trong bóng chiều thu.

Ảnh chụp ngày 3 tháng 11, 2021. Đôi vịt mallards đậu trên một nhánh cây gãy, nằm trong dòng kênh hơi tối. Cũng đoạn đường 5.2 miles nhưng hôm ấy tôi đi chậm, thời gian dài hơn bình thường, có lẽ cả tiếng đồng hồ. Vì cái gót chân đau không thể đi nhanh, vì đoạn đường bị hư từ cơn bão Ida, lởm chởm đá, và cũng vì đi mỗi chút mỗi ngừng lại chụp ảnh. Vậy mà, suốt mấy tiếng đồng hồ với bao nhiêu là ảnh, không có ảnh nào vừa ý.

Vịt mallard con trống có cái cổ xanh, tùy theo ánh sáng và chỗ đứng, có khi nó như màu xanh lá cây, có khi nó như màu teal. Con trống nhiều màu đẹp hơn con mái. Vịt mallard thường đi có đôi. Người ta nói loại vịt này làm bạn với nhau suốt đời. Trong một đàn vịt, tôi thường thấy có nhiều trống hơn mái, không hiểu tại sao.

Trời bây giờ mau tối. Chừng bốn giờ chiều đã thấy nắng xế tà. Nắng chiếu trên rừng cây soi bóng xuống mặt nước tạo thành màu sắc đẹp mắt. Mỗi lần nhìn nắng chiều tôi thường nghĩ đến hai câu trong bài hát. Qua bến nước xưa lá hoa về chiều. Lạnh lùng mềm đưa trong nắng lưa thưa. Tôi yêu cái hình ảnh đẹp của chữ mềm đưa, và nắng lưa thưa. Nắng lưa thưa là nắng như thế nào? Người ở xứ lạnh rất yêu nắng, bây giờ mùa thu, nhiều mây, ít nắng đi. Chúng ta thường yêu nhiều hơn, nhớ tiếc nhiều hơn cái gì mà chúng ta biết là sẽ mất. Nắng lưa thưa là nắng ít đi, hay vì nắng xuyên qua rừng cây nhiều bóng lá, chỗ có chỗ không, bóng lá lung linh, chỗ rậm chỗ thưa nên gọi là lưa thưa? Nắng thưa thêm một lần xuất hiện trong một câu hát khác. Mùa thu thưa nắng gió mang niềm nhớ.

Bóng hai con vịt đổ xuống dòng kênh, tạo thành bốn bóng đen. Mỗi con vịt nếu đặt xa nhau, vẫn có cái bóng của nó làm bạn. Mỗi lần nhìn xuống nước nó nhìn thấy cái bóng của nó. Như vậy loài vịt nếu không có đôi nó có cảm thấy cô đơn không? Bóng rừng cây soi xuống dòng kênh muôn đời. Dòng kênh có muốn lưu giữ bóng của rừng cây không?

Basho có một bài thơ về chim vịt tôi chỉ nhớ mang máng. Mặt nước đen sậm lại. Tiếng chim vịt vang vọng trong chiều. Thoang thoảng một màu trắng.

Mùa xuân thứ nhì trong năm

Henry David Thoreau bắt đầu bài tản văn ‘Autumnal Tints’ (Sắc Màu của Thu) đã bảo: “Người châu Âu khi đến Hoa Kỳ thường ngạc nhiên vì màu sắc rực rỡ của mùa lá thu của chúng ta.”[1]  Và. “Rất nhiều người, suốt đời sống trong thành phố, không có cơ hội về miền đồng quê để ngắm nhìn màu hoa, thật ra, nói cho đúng, màu chín tới, chín muồi của cây ăn trái.”[2]  Không phải ông muốn nói đến màu trái cây chín đâu.  Ông ví von màu lá vàng lá đỏ của mùa thu giống như sự chín muồi của những chiếc lá; giống như màu trái cây, thí dụ như trái táo, trái đào, khi chưa chín có màu xanh lục, bắt đầu chín thì ửng hồng, và khi chín muồi thì táo biến thành màu đỏ, đào biến thành màu vàng.  Trên má (trái) đào ửng đỏ như xoa phấn.  Ông đặc biệt dùng chữ ripe nghĩa là chín muồi để chỉ màu lá thu.

Bài này viết để giới thiệu với các bạn một vài loại cây, lá của mấy loại cây này đổi màu vào mùa thu ở New Jersey trên đường tôi đi bộ thường là dọc theo đường mòn bên cạnh kênh Delaware và Raritan, hay là Watchung Reservation.  Biến thành màu đỏ trước nhất là loại một dây leo, người ta gọi nó bằng nhiều tên, tthí dụ Virginia creeper.  Còn tôi thì chỉ nhớ chữ creeper.  Lá mọc tụm lại thành chùm, mỗi chùm năm lá.  Dây leo mềm mại, mảnh khảnh, rất duyên dáng. Creeper xuất hiện ở hàng rào, hay quấn tròn gốc cây, hay leo lên dây điện giăng ngang đường, thòng xuống như những nốt nhạc đỏ trên nền trời xanh.  Có khi creeper leo lên cây có nhánh sà xuống mặt nước kênh, không chỉ một sợi mà một bó thật dày.  Mỗi chiếc lá giống như một cánh hoa.  Dây leo có trái màu đen lớn hơn hạt tiêu chút xíu.  Loại này có chất độc, có thể làm da bị ngứa.  Tôi thường nghĩ creeper như một cô gái đẹp hay bị chọc ghẹo quấy nhiễu, chất độc là để tự bảo vệ mình.

Lá Virginia creeper, mọc trên cây trụ đánh số mile ở gần Amwell Road
Creeper ảnh chụp từ năm 2020

Dogwood, hay sơn thù du, không đỏ ngay lập tức.  Nó bắt đầu bằng màu tím, chuyển sang hồng, rồi đỏ, rồi đỏ sậm.  Cửa sổ sau lưng nơi tôi ngồi viết, ngó sang nhà bà Robyn.  Trong sân nhà bà có hai cây dogwood.  Loại cây này mùa xuân có hoa trắng, lá non mọc thành từng đôi, nhìn xa giống như những cánh bướm màu xanh.  Cuối mùa hè trái của nó, giống như một chùm berry cỡ đầu ngón tay cái màu cam ngã sang màu hồng.  Năm ngoái cây dogwood gần cửa sổ có màu tím, rồi đỏ.  Năm nay chỉ có màu cam, hồng đậm, và nâu.  Vài cây dogwood trong rừng bên cạnh dòng kênh Delaware và Raritan có màu đỏ rực.  Loại cây này tôi có thể nhận diện dễ dàng vì lá nó thuôn dài, và đặc biệt nơi lúc đầu là những trái giống chùm berry mùa thu lại là cái nụ, hay hạt, lớn hơn hạt tiêu, ở cuống lá cong lên.  Ở những nơi được tắm nhiều nắng dogwood đỏ rực lên.  Người Mỹ có nhiều chữ để chỉ màu đỏ.  Cả creeper lẫn dogwood đều có màu đỏ giống như màu crimson. 

dogwood nhà hàng xóm chụp năm nay 2021
cùng cây dogwood chụp năm ngoái

Cây phong, hay maple, có rất nhiều loại. Chỉ riêng phong Nhật Bản cũng có cả chục loại.  Tôi cũng không nói đến cây phong được trích lấy mật để làm syrup.  Ở vùng tôi ở, với cái nhìn của một người chỉ có thể phân loại cây phong, maple, bằng màu sắc thì phong có hai loại, màu vàng và đỏ.  Loại phong vàng đơn giản chỉ từ màu xanh biến thành màu vàng, vàng nhạt cho đến vàng sậm, thêm chút màu nâu ở rìa lá hay cuống lá, có khi một chút viền đỏ. 

Lá phong vàng
Lá phong đỏ

Loại phong đỏ thì có nhiều chuyện để nói hơn.  Như một người phụ nữ tính tình thay đổi bất thường, cây phong đỏ biến đổi màu sắc tùy theo thời tiết.  Ngay trong sân sau nhà tôi có cây phong, mỗi chiếc lá có màu nửa xanh, nửa đỏ.  Dùng chữ nửa cho dễ hình dung, thật ra những vệt đỏ trên lá không đều nhau, có góc cạnh như hình tam giác chứ không phải là những đốm tròn, ban đầu nhỏ li ti rồi từ từ lan rộng ra.  Quan sát một thời gian, tôi nghiệm ra rằng vì nhiều cây cao che khuất cây phong.  Những tia sáng lọt qua được những cành lá trên cao hơn, rọi xuống cây phong.  Chỗ có nắng lá biến thành màu đỏ.  Chỗ lá màu xanh mang góc cạnh của chiếc lá bên trên.  Lá phong thường có  hình giống như vương miện dễ bị nhầm với lá của cây sycamore.  Tuy vậy lá sycamore không có màu đỏ.

Đang chuyển từ màu xanh sang màu đỏ

Lá phong có khi đỏ lốm đốm trên nền lá xanh khiến tôi nghĩ đến cuốn phim hoạt họa Merlin tôi xem với hai đứa con khi chúng chừng bốn năm tuổi.  Trong phim có bà phù thủy bị Merlin hóa phép biến thành con khủng long bị bệnh sởi.  Da con khủng long màu xanh lá cây bị sởi lốm đốm y hệt như màu lá phong khi cuộc đổi màu chưa hoàn tất. 

Chùm lá sồi trước nhà

Cây sồi, oak, thì khá rắc rối.  Trong sân nhà tôi có ít nhất là bốn cây sồi, rất cao và rất to.  Mấy cây sồi này ít khi có màu lá đẹp. Năm nào ban ngày nắng nhiều, buổi tối xuống chừng năm mươi độ F., kéo dài một hai tuần thì lá mới đỏ.  Và khi đỏ thì nó rực rỡ, nếu nhìn phía sau có nắng rọi qua.  Đang lạnh mà trời ấm lên chừng 70 hay 80 độ F. thì lá sẽ nâu xỉn lại.  Hết đẹp.  Henry David Thoreau có nhắc đến cây sồi tía (scarlet oak) nhưng không ảnh nên tôi không biết loại sồi này ra làm sao.  Trong rừng có mấy cây sồi lá đổi thành màu đỏ thắm, như màu carmine, đỏ tươi như màu crimson, và đỏ thẫm, sậm lại như màu huyết dụ, và ở lưng chừng đâu đó có màu đỏ tía gọi là scarlet.  Tôi quan sát mấy cây sồi.  Lá của chúng có chỗ lõm vào giống như chữ C.  Cũng kiểu lá ấy, vỏ cây cũng giống, nhưng cây sồi ở sau nhà tôi, cạnh nhà để xe chỉ đỏ được vài chiếc. Phần nhiều lá có màu cam đục, rồi trở nên nâu.  Có lẽ tại thiếu nắng chăng?  Không phải cây sồi nào cũng đỏ.  Có cây màu cam, màu cà rốt.  Nếu có vàng nó cũng không có màu vàng sáng như màu cây elm. 

Nhắc đến cây elm, tôi chợt nhận ra mình chưa có tấm ảnh nào chụp cây elm.  Lá của cây này mùa thu không rụng.  Nó dính lại trên cây màu vàng rồi từ từ nhạt đi, lá có vẻ như mỏng đi.  Mãi đến mùa xuân, khi lá mới mọc lên đẩy lá vàng ra khỏi cây dĩ nhiên là xuống đất.

Tôi biết mình đang ở giữa mùa thu, khi ba cây sồi ở đầu đường có hai cây đổi màu.  Ba cây đứng sát nhau như ba người sắp hàng.  Cây đầu tiên màu đỏ.  Cây kế nó màu cam.  Cây đứng sau cùng sẽ có màu vàng nhưng bây giờ thì chưa.

Ngay từ hồi tháng Bảy, người ta rủ nhau viết bài mùa thu.  Tháng Bảy đang giữa mùa hè, tôi không thể hình dung ra mùa thu như thế nào.  Phải có những ngày lạnh, chùng xuống với gió heo may, trời giăng đầy mây xám, người mình bỗng dưng cảm thấy buồn buồn, và tiếng ngỗng bay oang oác phía trời xa, mới chợt nghĩ đến một câu hát.  Tháng Tám mùa thu lá thu vàng chưa nhỉ?  Tháng Mười Một, nơi đây là cả một trời màu sắc.  Mưa liên tiếp hai ba ngày, hôm sau nắng hửng lên.  Núp sau những gốc cây màu nâu sậm là những cụm lá màu rực rỡ.  Mùa thu là mùa xuân thứ nhì trong năm, khi những chiếc lá biến thành những cánh hoa đầy màu sắc.  Thật ra, mỗi mùa đều có vẻ đẹp riêng của nó.  William Boone đã viết.

There is no season such delight can bring,
As summer, autumn, winter, and the spring
Không có mùa nào không mang niềm vui
Dù mùa hạ, thu, đông, hay mùa xuân.

Viết xong ngày 3 tháng Mười Một 2021


[1][2]Henry David Thoreau, Autumnal Tints, trích trong Autumn A Spiritual Biography of the Season do Gary Schmidt và Susan M. Felch biên soạn. 2004, Vermont. p.186

Màu thu

October Prayer

Change me, of God,
Into a tree in atumn
And let my dying
Be a blaze of glory

Xin hãy biến con, hỡi Thượng Đế
Thành một cái cây mùa thu
Để con được trở thành
Ngọn lửa vinh quang

Drape me in a
Crimson, leafy gown,
And deck my soul
In dancing flakes of gold!

Xin hãy quấn con
Trong bộ áo màu đỏ rực
Và trang điểm tâm hồn con
Bằng những vảy vàng lóng lánh

[…]

Oh, God
Make me an autumn tree
If I must die!

Thưa ngài
Hãy biến con thành một cây mùa thu
Nếu như con phải chết

Tác giả Esther Popel.
Nguyễn thị Hải Hà dịch.

Esther Popel (1896-1958) nhà thơ nữ, người Mỹ, da màu, một trong những nhà thơ nổi tiếng thời Harlem Phục Hưng (Harlem Renaissance). Đây là thời kỳ những hoạt động về văn hóa và nghệ thuật của người da màu lại trỗi dậy mạnh mẽ trong thập niên 1920-30. Bà là phụ nữ da đen đầu tiên đi học đại học và cũng là người phụ nữ da đen đầu tiên tốt nghiệp đại học. Bài thơ October Prayer có năm đoạn. Tôi chỉ chọn dịch ba đoạn bà Popel ca ngợi màu đỏ và vàng của lá thu.