Hòn đá ném đi

The Stones

The stones we threw I hear
fall, glass-clear through the years. In the valley
the confused actions of the moment
fly screeching from
treetop to treetop, become silent
in thinner air than the present’s, glide
like swallows from hilltop
to hilltop until they’ve
reached the furthest plateaus
along the frontier of being. There all
our deeds fall
glass-clear
with nowhere to fall to
except ourselves

Tôi đăng bài thơ này, với ý nghĩ là sẽ dịch. Nhưng trước khi dịch thì tôi lại muốn viết thêm về đá. Bài này, là một trong những bài thơ có chủ đề đá tôi góp nhặt đánh dấu từ lâu, để viết. Charles Simic có hai bài thơ về đá, chị Trần thị Lai Hồng, đã dịch và đăng trên Gió O, kèm theo tấm ảnh chị chụp một tảng đá vân có màu rất đẹp.

Tôi cũng thích tìm hiểu về đá, xuất hiện trong văn chương, huyền thoại, điện ảnh như thế nào. Cóp nhặt thành một bài dài chị Huệ Gió O đặt cho cái tựa là Lữ Thứ Đá. Có lẽ chị nghĩ ra cái tựa đầy phiêu lưu giang hồ như thế từ ý nghĩ đủ thứ đá. Còn một số chi tiết về đá, hay nhưng tôi chưa dùng vì bài viết đã dài sợ độc giả mất kiên nhẫn, và cũng vì những chi tiết này xem chừng nhỏ bé vụn vặt, không làm thành chủ đề.

Hôm qua đọc lại quyển thơ của Tranströmer thấy bài The Stones thấy câu “những hòn đá chúng tôi ném đi” lại nhớ đến một hòn đá khác được ném đi trong phim Ben-Hur (1959). Chỉ một hòn đá ném đi mà xảy ra bao nhiêu tranh chấp, cốt nhục tương tàn, huynh đệ đoạn tình đoạn nghĩa, nước mất nhà tan.

Judah Ben-Hur là một vị vua giàu có cai trị Jerusalem (Do Thái), có một người em kết nghĩa tên là Messala, người gốc La Mã. Messala vốn là kỵ mã, thay mặt Đại tướng dẫn quân vào tiếp quản Jerusalem. Ngày quân đội La Mã diễn hành qua phố, vua Ben-Hur cùng em gái lên trên lầu đứng xem, không biết vô tình hay hữu ý, một viên đá từ chỗ Ben-Hur đứng xem rơi trúng con ngựa của vị tân Thống đốc. Con ngựa sợ hãi nhảy dựng hất ông rơi xuống đất suýt chết. Messala vì là người từng sống trong thành phố Jerusalem, được chỉ định đi bắt kẻ gian âm mưu ám hại Thống đốc. Lợi dụng cơ hội để chiếm đoạt tài sản của Ben-Hur và củng cố vị thế của mình, Messala bắt giam, sau đó lưu đày Ben-Hur. Mấy mươi năm lưu đày, nhiều lần suýt chết, nhiều phen được cứu giúp. Ben-Hur trở về Jerusalem tìm lại mẹ và em, hai người bị giam cầm sau đó phải sống chung với những người bị bệnh phong cùi bên ngoài thành phố. Ben-Hur cũng gặp lại Esther, con gái của người nô lệ trung tín của gia đình chàng. Khi Ben-Hur bàn việc trả thù, Esther nói (tôi tóm tắt theo trí nhớ), cái thời gian hòn đá rơi (từ chỗ Ben-Hur đứng xem diễn hành) rất dài, mãi đến bây giờ qua bao nhiêu biến động vẫn chưa kết thúc. Hòn đá rơi không chỉ trúng con ngựa của vị Thống đốc, nó bay ngược trở lại rơi xuống gia đình Ben-Hur gây nên cảnh nước mất nhà tan. Về sau nó cũng rơi lên đầu kẻ mưu mô thâm hiểm ác độc không kể tình bạn, tình anh em kết nghĩa.

Những khi tâm hồn chộn rộn, tôi thích đọc thơ của ông Tranströmer, hay nghe nhạc của ông Cohen. Và đây là bản dịch đại. Bạn đọc xin tha cho tội dịch thơ mà câu văn dịch không có chất thơ.

Đá

Những hòn đá chúng tôi ném đi, tôi nghe
tiếng rơi, trong trẻo như thủy tinh xuyên qua năm tháng. Trong thung lũng
những hành động thiếu cân nhắc nhất thời
bay vi vút từ
ngọn cây này sang ngọn cây khác, rồi trở nên im lặng
trong một không gian loãng hơn không gian hiện tại, trôi lướt
nhẹ nhàng như cánh én từ đỉnh đồi này
sang đỉnh đồi kia cho đến khi chúng
dừng lại ở đỉnh cao nhất
dọc theo lằn ranh giới của hữu thể. Nơi ấy
tất cả hành động của chúng ta rơi
trong trẻo như thủy tinh
không có chỗ nào khác hơn
ngoại trừ lên chính chúng ta   

026a

Đối diện

rừng sau nhà sáng hôm nay
Tuyết rơi tối qua, rừng sau nhà sáng hôm nay.

Vào tháng Hai, mọi sinh vật im lìm bất động.
Chim ngập ngừng không muốn bay và linh hồn
bị trầy trụa vì cảnh trí, như chiếc thuyền
bị trầy trụa bởi chân cầu, nơi nó bị trói vào

Hàng cây đứng quay lưng lại với tôi.
Lớp tuyết phủ được đo chiều dày bằng những cọng rơm khô khốc.
Dấu chân in trên tuyết khô dòn trở nên cũ mòn.
Dưới tấm bạt ngôn ngữ buồn lịm chết.

Rồi một ngày cái gì đó đến bên khung cửa sổ.
Tôi ngừng việc, ngẩng đầu nhìn lên.
Màu sắc rực rỡ. Vạn vật chuyển mình.
Trời đất và tôi ùa vào vòng tay của nhau.

Dịch từ bài thơ Face to Face của Tomas Transtromer.

In February living stood still
The birds flew unwillingly and the soul
chafed against the landscape as a boat
chafed against the pier it lies moored to.

The trees stood with their backs turned to me.
The deep snow was measured with dead straws.
The footprints grew old out on the crust.
Under a tarpaulin language pined.

One day something came to the window.
Work was dropped, I look up.
The colors flared. Everything turns around.
The earth and I sprang toward each other.

Trích từ tuyển tập “The Great Enigma.” Robin Fulton dich ra tiếng Anh.

Tết đến

con rạch Blue brook

Đầu ngày của đầu năm, tôi đi tìm quyển thơ của Transtromer, xem có bài thơ nào nói về một ngày đầu năm khi xuân về ở một miền địa cầu, mà nơi khác mùa đông chưa qua. Tìm không thấy. Nó thất lạc đâu đó trong sách vở bề bộn luộm thuộm của tôi. Thôi thì xin viết những lời nguyện cầu như là khai bút đầu năm.

Mong ơn trên che chở căn nhà nhỏ, lớp sơn trắng đã cũ, đóng rêu lỗ chỗ, dưới rặng sồi cao ngất nghểu này.
Nơi có đàn chim xanh blue jays kêu táo tác, vụt bay lên xuống nhặt thức ăn, và đôi chim đỏ cardinals chuyền cành, im lặng.
Nơi có đàn nai tìm lá non trong đêm, khẽ khàng dẫm lên những nhánh cây khô kêu răng rắc.
Nơi tôi thức dậy khi trời chưa sáng và chồng tôi cho mèo hoang ăn lúc nửa đêm.
Nơi chúng tôi lặng lẽ ngắm hai con mèo hoang ngủ chung trong cái ổ và racoon ăn thức ăn thừa.
Mong nước giếng chúng tôi dùng vẫn trong trẻo ngọt ngào và chất độc kỹ nghệ không len lỏi vào mạch nước.
Xin ngăn ngừa những cơn bão lớn, hay cháy rừng, và nhà nước chậm tăng thuế đất. Xin ngăn chận mối mọt, sâu bọ, và kiến càng làm tổ.
Xin lãng quên quá khứ không vui và chào đón tương lai ngọt ngào.
Xin cho con mèo Nora hết bệnh.
Xin cho đôi chân khỏe mạnh để bước trên mặt tuyết đóng thành băng mà không ngã.
Xin ngôi nhà vẫn là nơi con trẻ mong muốn trở về tìm hạnh phúc sưởi ấm từ tấm lòng của cha mẹ. Xin là nơi một đôi lần bạn hữu đến chơi.
Chào mừng mùa xuân âm lịch.

Năm hết,

Tết đến thì bạn làm gì? Tôi thấy có bạn không ăn Tết, đi chơi Tết, mà chỉ nghỉ Tết. Cuối năm có thì giờ dọn dẹp, lựa bỏ hết những đồ dùng cũ không dùng đến để chật nhà, hay săn sóc cây cối vườn tược, trang trí trong nhà ngoài sân với cây xanh, hoa đỏ cho đẹp mắt, mua thêm vài chậu hoa về chưng Tết cũng hay.

Tết bên này, tôi không làm gì cả. Học theo lời dạy của Su Tungpo (còn có cách viết khác là Su Dongpo) hay Tô Đông Pha “To have leisure is to have power.” Ai có thì giờ nhàn hạ thì người đó có quyền lực là cách suy nghĩ của nhà thơ, chứ có người lại bảo khác, nhàn cư vi bất thiện. Có người thấy mình hưởng nhàn lại bảo là lười biếng.

Tết bên này mùa xuân chưa đến, phải còn vài tuần nữa nhưng Nam Cali đã thấy hoa mai Mỹ (hoa đầu xuân) nở rộ. Ở bên này, New Jersey phải đến tháng 4 mới thấy hoa đầu xuân. Bây giờ vẫn còn băng giá, một đôi ngày nắng lên rực rỡ nhưng vẫn lạnh vô cùng.

mặt hồ đóng băng
Mặt hồ biến thành băng
thác đóng băng
Thác nước đóng băng

Kỷ niệm những ngày còn thơ

IMG_0001

Kỷ niệm những ngày còn thơ của con tôi. AL and ML, come to get your Valentine card. 🙂

Không biết ở bên mình, bây giờ có cái này không. Hồi hai cô nhà tôi còn đi học tiểu học, đến mùa Valentine là cô giáo dặn mua thiệp để trao đổi với bạn học cùng lớp. Ngày Valentine không chỉ dành cho tình nhân mà còn cho bạn bè.

Tối qua tôi đi tìm mấy cái phong bì đỏ lì xì Tết thì thấy mấy cái thiệp này. Mới ngày nào. Mà bây giờ.

Chúc các bạn một ngày tươi đẹp.

 

 

Thức ăn được dùng để chỉ sự khác biệt giai cấp

Tôi không mê nấu nướng, thích ăn ngon nhưng không thích đến độ chịu học nấu những món ăn đòi hỏi nhiều công sức. Thích ngắm những tác phẩm của nghệ thuật nấu ăn nhưng không muốn tự mình tạo ra những tác phẩm nghệ thuật ấy. Mấy chục trang viết về thức ăn trong tiểu thuyết và phim ảnh chỉ để trả lời câu hỏi, người Mỹ ăn gì, thức ăn Mỹ có ngon không. Những điều tôi tìm thấy, với tôi, thật là thú vị. Như một người tập tành chụp ảnh, một ngày đẹp trời, gắn vào máy ảnh một ống kính đặc biệt, và qua đó nhìn thấy màu sắc, hình dạng, của những vật thể bình thường chung quanh, mà từ trước đến nay mình không nhận thấy. Thảo nào, các nhà nhiếp ảnh cứ khuyên rằng, nên nhìn chủ đề ở một góc khác.

Tôi đọc Anna Karenina từ hồi còn ở Trung học, nhìn thấy một chuyện tình lãng mạn. Bây giờ, đọc lại truyện này qua ống kính thức ăn, thấy Leon Tolstoy sâu sắc hơn. Trước kia nhìn nhưng không thấy. Vậy đó, không phải cứ đọc tác phẩm lớn mà học được suy nghĩ của những nhà văn lớn. Nhiều khi phải nhờ tuổi đời, duyên may, và có người hướng dẫn.

Xin mời bạn đọc một trích đoạn sau đây:

Continue reading Thức ăn được dùng để chỉ sự khác biệt giai cấp

Ba quyển sách mới

Xin giới thiệu với các bạn ba quyển sách tôi mới nhận được. Hôm qua ngồi trên xe lửa, hai buổi sáng đi chiều về tôi đọc hết quyển Thư Quán Bản Thảo số 78 chủ đề Tạp chí Giữ Thơm Quê Mẹ. Số này có nhiều bài rất hay. Tôi ngạc nhiên khi gặp lại bài thơ cũ của Trụ Vũ.

Giấc mơ nhỏ bé vô cùng,
Một căn nhà nhỏ hai vồng khoai lang.
Thế mà thôi lạy mười phương,
Hai mươi năm lẻ chưa tròn giấc mơ.

Bài tùy bút của Alexander Solzhenitsyn cũng là một điều ngạc nhiên đầy thi vị. Một nhà văn Nga bị cầm tù lại có những đoạn văn viết về cảnh thiên nhiên mượt mà như những câu thơ, tĩnh lặng như một thiền sư.

Nguyễn Âu Hồng với những truyện (cực) ngắn của ông đọc mà rùng rợn nổi da gà.

Còn nhiều nữa bạn ơi.

Những tạp chí văn học

Thu Hoang Đường

Thư Quán Bản Thảo số 78